چرا رهبر شهید انقلاب زبان فارسی را کلید صدور انقلاب می‌دانستند؟

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، همزمان با روز شعر و ادب فارسی، ویرایش جدید کتاب «امین زبان و ادب پارسی» منتشر شد که مجموعه رهگفتارهای امام مجاهد شهید حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی خامنه‌ای(قدس‌الله‌نفسه‌الزکیه) را درباره‌ زبان و ادبیات فارسی شامل می‌شود و با ویرایش، صفحه‌آرایی و طرح جلد جدید به کوشش محمدحسن مقیسه، پژوهشگر، توسط انتشارات انقلاب اسلامی منتشر شده است. 

این کتاب مجموعه‌ای از سخنان و رهنمودهای رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره‌ حفظ و گسترش زبان فارسی است. در این کتاب، با تحلیل محتوایی بیانات رهبر شهید انقلاب، تلاش شده است تا نوع نگاه معظّم‌لّه به زبان و ادبیات فارسی به خواننده معرفی شده و ابعاد چارچوب ذهنی حضرت آیت‌الله‌العظمی شهید خامنه‌ای در صیانت و گسترش زبان فارسی و راهکارهای مربوطه احصا شود. مقیسه در گفت‌وگو با تسنیم از تغییرات در ویراست جدید کتاب گفت و به دغدغه‌های رهبر شهید انقلاب نسبت به زبان فارسی اشاره کرد. مشروح این گفت‌وگو را می‌توانید در ادامه بخوانید:

*تسنیم: آقای مقیسه کتاب “امین زبان و ادب پارسی” برای اولین‌بار در دهه 90 منتشر شد. این کتاب در این سال‌ها چه بازتابی در میان مخاطبان داشت و چاپ و ویرایش جدید کتاب چه تغییراتی نسبت به چاپ‌های قبلی دارد؟

چاپی که اخیراً در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته، چاپ چهارم از کتاب است که در دو هزار نسخه به چاپ رسیده. تاکنون 9 هزار نسخه از این اثر طی 15 سال گذشته منتشر شده بود. در این مدت، کتاب به عنوان یک کتاب درسی در برخی از دانشگاه‌ها مورد توجه قرار گرفته و تدریس شده بود.

از سوی دیگر، بسیار مورد توجه فارسی‌دوستان خارج از کشور قرار گرفت و به کشورهای هند، پاکستان، هند و بوسنی که زبان فارسی در آنها دارای جایگاه است و کرسی آموزش زبان فارسی دارند، راه پیدا کرده است. خوشبختانه کتاب حاضر در این سال‌ها به عنوان یک کتاب مرجع از سخنان رهبر شهید مورد توجه قرار گرفته که برخی از کارشناسان و پژوهشگران نیز آن را “دانشنامه کوچک زبان فارسی از سخنان رهبر شهید” توصیف کردند.

این اثر توانسته به عنوان امین سخنان رهبر شهید در حوزه زبان فارسی به عنوان یک کتاب معتبر معرفی شود که با مقدمه مفصلی به چاپ رسیده است. 

در فرایند انتشار کتاب، دیدگاه‌های مطرح شده در اثر تأیید و در هر کجا که لازم بوده، پاورقی متناسب با متن نوشته شده است. 

این کتاب از حدود دو سال پیش چاپش در بازار تمام شده بود، مراجعه زیادی برای تهیه کتاب هم به خود بنده و هم به انتشارات در این مدت برای تهیه کتاب از سوی علاقه‌مندان داشتیم، خوشبختانه هم‌اکنون بعد از اتمام چاپ سوم، چاپ چهارم آن منتشر شده است.  

زبان فارسی یکی از مولفه‌های بسیار مهم در سخنان آقای شهید بود. ایشان غیر از موارد مهمی مانند جلسات شعر رمضان، در دیرارها و دیگر جلسات نیز به تناسب زبان فارسی را مورد توصیه قرار می‌دادند تا هم جلوی حمله به زبان فارسی گرفته شود و هم مراقب بودند که واژه‌های فارسی را خوب ادا کنند و از ورود واژگان بیگانه جلوگیری کنند. 

در ویرایش جدید، تغییراتی در فصول کتاب داده و برخی جابجایی‌‌های ضروری لحاظ شده‌ است. توجه به زبان فارسی، یکی از ضرورت‌های همیشه جاری ماست. ما در مقابله با یک جنگ وجودی قرار داریم که در نوک پیکان این حمله، تهاجم به زبان فارسی به عنوان یکی از نمادهای هویت ملی ایرانیان مورد توجه دشمنان بوده است. 

ضروری است که به این نکته مهم هم اشاره کنم که حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای این اهتمام و توجه را همانند پدر شهیدشان به زبان فارسی دارند. ایشان در روز 25 اردیبهشت که روز زبان فارسی است، به طور مستقل پیامی برای زبان فارسی صادر کردند که نشان می‌دهد که ایشان نیز به زبان فارسی به عنوان ستون خیمه فرهنگ تمدن ایرانی اسلامی مورد توجه دارند و این جای شکر دارد.

*تسنیم: اشاره فرمودید که کتاب در خارج از ایران نیز مورد توجه قرار گرفته است. آنها چه نگاهی به کتاب داشتند و چه نکاتی از کتاب برایشان جالب توجه بود؟

اینکه عالی‌ترین مقام جمهوری اسلامی به زبان خودش توجه بسیاری دارد و حتی بر جزئیات امور در زمینه زبان بسیار مسلط است، برای فارسی‌دوستان خارج از کشور جالب و قابل تأمل بود. دو سال پیش که در هند بودم و این اثر را به این کشور برده بودم، کتاب بسیار مورد توجه اساتید زبان فارسی در هند قرار گرفت و آن را یکی از نقاط قوت جمهوری اسلامی دانستند. از نظر آنها، بسیاری از رؤسای جمهور و دولتمردان در کشورهای خودشان غیر از مسائل سیاسی، اقتصادی و بین‌المللی به مسائل زبان ملی خود توجه ندارند، چه به اینکه به صورت فنی تسلط هم داشته باشند. 

آنها زبان فارسی را حلقه پیوند بین ایران و کشورهایی می‌دانستند که در مسیر سبز تمدنی ایران قرار گرفته‌اند. همانطور که می‌دانید، دو قرن پیش از استانبول فعلی تا دهلی زبان فارسی رایج بود، الان نیز در این منطقه گسترده شاهد هستیم که آثار بسیاری از دانشمندان ایرانی در کتابخانه‌های این کشورها و در دانشکده‌ها نگهداری می‌شود و نشانه‌هایی از آن هنوز در سر در قبور و مراکز دینی وجود دارد.

*تسنیم: آقای شهید با وجود اینکه اهل حوزه و جزو جامعه روحانیت بودند، اما نگاه متمایزی نسبت به غالب روحانیون به زبان فارسی داشتند. معمولاً اهالی حوزه به دلیل دروسی که مطالعه می‌کنند، علاقه و عرق خاصی به زبان عربی دارند، اما ایشان با وجود اشراف به زبان و ادبیات عربی، علاقه خاصی به زبان فارسی داشتند. تحلیل شما از این رویکرد ایشان چیست؟

این مسئله یکی از موضوعات بسیار مهم در حوزه زبانشناسی ادبیات فارسی است. در چاپ اخیر کتاب به موضوع زبان عربی در کنار زبان فارسی پرداخته شده است. یکی از نکاتی که در مورد رهبر شهید وجود دارد، این است که ایشان صفات و رفتارهای دوگانه متضادی را در خود جمع کرده بودند که این نوع روش‌ها جز از انسان‌های بزرگ و برجسته برنمی‌آید. یکی از این نکات، توجه ایشان به زبان فارسی است؛ در حالی که ایشان برآمده از حوزه‌های علمیه فقاهتی شیعه بودند. مهمترین درسی که در حوزه‌های علمیه خوانده و به طالبان حوزه آموزش داده می‌شود، زبان عربی است.

از سوی دیگر، ایشان به مناسبت اینکه پدرشان ترک‌زبان بودند و از بدو طفولیت زیر دست این پدر دانشمندان بزرگ شدند، به زبان ترکی هم مسلط بودند و به آن علاقه داشتند. انسانی که محل تحصیل و تدریس او در حوزه‌های علمیه بوده، استاد در سطوح عالی درس خارج بودند و دائم با متون عربی سر و کار داشتند، علاقه عجیب و عمیقی به زبان فارسی داشتند، به این زبان ترجمه کردند و پژوهش‌های متعددی انجام دادند. شاعر، نویسنده و مترجم حرفه‌ای به این زبان بودند، به این زبان سخنران غرایی انجام می‌دادند، اما همین انسان وقتی می‌خواهد راجع به تبیین انقلاب اسلامی در خارج از کشور صحبت کند، به صراحت اعلام می‌کند که اگر بخواهیم مولفه‌های انقلاب اسلامی را در خارج از کشور معرفی کنیم، آن زبانی که می‌تواند انقلاب اسلامی را در خارج از مرزهای جمهوری اسلامی معرفی کند، زبان فارسی است نه عربی. به همین دلیل می‌گویم ایشان ذو وجه بودند و جوانب مختلفی در وجودشان بود.

البته ایشان توضیح می‌دهند که برای زبان عربی آنقدر ارزش قائل بودیم که تدریس این زبان در قانون اساسی ذکر شده و احترام ما به این زبان بر کسی پنهان نمانده است، اما در عین حال تأکید دارند که هیچ گفتار عربی نمی‌تواند آن گفتاری را که می‌تواند در زبان فارسی بیان و تببین شود، به خوبی ادا کند. رهبر شهید بر این باور بودند که زبان عربی، زبان قرآن و وحی و مورد احترام است اما در عین حال تأکید داشتند که زبان فارسی از ویژگی‌هایی برخوردار است که قابلیت بیشتری نسبت به زبان‌هایی دارد که باید امر ترجمه به آنها صورت گیرد. 

ایشان بیش از 70 سال با زبان عربی همراه بوده، با زیارات ائمه و قرآن مأنوس بوده و درس آموخته حوزه بود که زبان پایه آن عربی است، به صراحت عنوان می‌کردند که آن زبانی که می‌تواند این مولفه‌ها را تبیین کند، فارسی است.

ایشان تأکید می‌کردند که اگر می‌خواهید در فرای مرزهای زبان فارسی تبلیغ کنید_ اگر بین ترجمه و زبان فارسی مانده‌اید_ حتماً زبان فارسی را تبلیغ کنید؛ یعنی اصالت را به زبان فارسی می‌دادند.

زمانی که اسلام وارد ایران شد، به زبان عربی وارد ایران شد اما در خود ایران به زبان فارسی تبلیغ شد. همچنین وقتی اسلام از دروازهای شرقی به مناطقی چون سند، هند و حتی چین رهسپار شد، به زبان فارسی رفت و مفاهیم اسلامی از طریق ادبیات و شعر فارسی مورد توجه قرار گرفت و به تبلیغ اسلام کمک کرد. این هم نکته‌ای است که ایشان بیان کرده‌اند و در کتاب هم آمده است.

*تسنیم: با توجه به اینکه ما گاه در گفتار یا نوشتار عامه مردم، به ویژه نسل جدید، شاهد تغییراتی در زبان هستیم، درباره دغدغه‌های رهبر شهید در این زمینه بفرمایید. چه تدبیری برای حفظ زبان فارسی به عنوان یکی از مهم‌ترین مولفه‌های حفظ هویت ملی در جامعه در نظر داشتند و اشاره فرموده‌اند؟

تغییرات زبانی و آوایی در فضای مجازی فقط محدود به زبان فارسی نیست، این دغدغه بسیاری از زبان‌های زنده دنیاست.

ایشان نسبت به این موضوع موضع‌گیری داشتند و یکی از مواردی که فرمودند درباره زبان فارسی نگرانم، متوجه همین موضوع بود. ایشان فرمودند کسانی را جمع کردیم و مطالبی هم بیان کردند، اما تهاجم زبانی زیاد است. یا نگارش زبان فارسی با خط لاتین از دیگر دغدغه‌های ایشان راجع به زبان فارسی بود که در کتاب نیز منعکس شده است. اگر کسی حوصله کند و کتاب را بخواند، متوجه خواهد شد که چیدمان کتاب به‌گونه‌ای است که همه نیازمندی‌های یک زبان سالم و جاری در جامعه و از جمله زبان فارسی در این کتاب از نگاه رهبری بیان شده است. 

ایشان برای تغییراتی که در زبان فارسی در فضای مجازی اعمال می‌شود-که با سرعت زیادی نیز همراه است- وظایفی را متوجه صدا و سیما، مطبوعات و رسانه‌ها، وزارتخانه‌هایی چون آموزش و پرورش، بهداشت، وزارت علوم، وزارت امور خارجه، حوزه‌های علمیه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی و فرهنگستان زبان و … در نظر گرفته و بیان فرموده‌اند که در فصول سوم و چهارم کتاب به تفصیل به آن اشاره شده است؛ از این جهت این دو فصل نکات مهم و کاربردی دارد و در مجموع اشاره می‌کند که در گام نخست حفاظت، در گام دوم تقویت و در گام سوم برای گسترش زبان فارسی چه می‌توان انجام داد.

*تسنیم: آیا قرار هست ترجمه‌ای از کتاب هم انجام شود؟

کتاب “امین زبان و ادب پارسی” در اولین سالی که در سال 1395 منتشر شد، توسط رایزنی فرهنگی ایران در کراچی به زبان اردو ترجمه شد.

خلاصه‌ای از این کتاب به همراه کتاب “با کاروان شعر فارسی” به زبان بنگالی نیز ترجمه شد. قرار بود به دیگر زبان‌ها از جمله انگلیسی هم ترجمه شود که در حال حاضر از مراحل کار آن اطلاعی ندارم.

انتهای پیام/