ایران در جمع کشورهای موفق در اجرای پروتکل «مونترال»

به گزارش خبرنگار مهر، مراسم گرامیداشت سی‌ونهمین سالگرد پروتکل مونترال و روز جهانی ازن، امروز ۲۴ شهریورماه با حضور معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، مسئولان و نمایندگان نهادهای بین‌المللی، دستگاه‌های اجرایی، تشکل‌های مردم‌نهاد، مدیران شرکت‌ها و واحدهای تولیدی و صاحب‌نظران حوزه محیط زیست در تهران برگزار شد.

پروتکل مونترال یکی از توافق‌های موفق بین‌المللی در زمینه حفاظت از محیط زیست به شمار می‌رود و جمهوری اسلامی ایران نیز بیش از سه دهه است که در چارچوب این معاهده برای حفاظت از لایه اوزون و کاهش مصرف مواد مخرب این لایه فعالیت می‌کند. مراسم امسال با هدف گرامیداشت این همکاری بین‌المللی و ارائه گزارشی از اقدامات و دستاوردهای کشورمان در این زمینه برگزار می‌شود.

ایران ، تجربه‌ای موفق در اجرای پروتکل مونترال

شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، با تبریک روز جهانی ازن و گرامیداشت سالگرد پروتکل مونترال و کنوانسیون وین گفت: روز جهانی ازن از مناسبت‌هایی است که سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان متولی اجرای پروتکل مونترال در کشور، همسو با جامعه جهانی برنامه‌های ویژه‌ای برای آن برگزار می‌کند.

وی افزود: امروز گرد هم آمده‌ایم تا برای احیا و بازسازی کامل سپر حفاظتی زمین و مراقبت از زندگی در برابر پرتوهای زیانبار، اقدامات مؤثرتری را در پیشبرد اهداف مشترک و حل دو معضل جهانی محیط زیست، یعنی حفاظت از لایه ازن و تعدیل گرمایش جهانی، دنبال کنیم.

انصاری ادامه داد: پروتکل مونترال یک توافقنامه جهانی در زمینه کنترل تولید، تجارت و مصرف مواد شیمیایی مخرب لایه ازن است که با هدف حفاظت از زندگی روی کره زمین و از طریق حذف تدریجی مواد مخرب لایه ازن منعقد شده است.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست اظهار کرد: این توافقنامه مهم که در سال ۱۹۸۷ تصویب و در سال ۱۹۸۹ اجرایی شد، در حال حاضر یکی از موفق‌ترین توافقات محیط زیستی جهان و به نوعی یک توافق الهام‌بخش در حوزه محیط زیست است.

وی تصریح کرد: در سایه همکاری مشترک کشورهای سراسر جهان، خوشبختانه لایه ازن در مسیر احیا قرار گرفته و دستاوردهای خوبی در این زمینه حاصل شده است. این پروتکل نشان داده که سیاست‌گذاری مبتنی بر علم، مشارکت جهانی، همکاری مؤثر کشورها، پایبندی قوی به تعهدات و اختصاص منابع مالی می‌تواند نتایج واقعی، ملموس و قابل اندازه‌گیری ایجاد کند.

پیوند حفاظت از ازن و کاهش گرمایش جهانی

انصاری با اشاره به اصلاحیه کیگالی گفت: این اصلاحیه با کاهش تدریجی جهانی گازهای گلخانه‌ای قوی HFC و تسریع گذار به سمت خنک‌کننده‌های کارآمدتر، طی دهه گذشته فناوری‌های کارآمد از منظر انرژی، تقویت ظرفیت صنعتی و حمایت از نوآوری در بخش خنک‌کننده‌ها را در اولویت قرار داده است.

وی افزود: پیش‌بینی می‌شود در صورت اجرای کامل اصلاحیه، از افزایش دمای کره زمین جلوگیری شود؛ اقدامی که یکی از مهم‌ترین راهکارهای کاهش تغییر اقلیم در قرن حاضر به شمار می‌رود.

معاون رئیس‌جمهور با اشاره به موضوع فناوری‌های نوین و افزایش بهره‌وری انرژی گفت: نوسازی تجهیزات و توسعه فناوری‌ها از موضوعات مطرح در سازمان حفاظت محیط زیست است که با توجه به شرایط کنونی کشور، مسائل اقتصادی، ظرفیت‌های صنعتی، نیاز بازار و دسترسی به فناوری‌های مناسب و ایمن مورد توجه قرار گرفته است.

وی ادامه داد: با توجه به ساختار پروتکل مونترال و همکاری آژانس‌های اجرایی این پروتکل و منابع مالی، باید زمینه‌ای فراهم شود تا از اجرای تعهدات محیط زیستی بین‌المللی به عنوان فرصتی برای بازسازی و توسعه فناوری استفاده کنیم.

اقدام جهانی برای سیاره خنک‌تر

انصاری با اشاره به شعار امسال روز جهانی ازن گفت: «اقدام جهانی برای سیاره خنک‌تر» بیانگر تلاش جامعه جهانی برای حفاظت از لایه ازن و لزوم تداوم این مسیر برای توجه به آیندگان است.

وی افزود: تلاش‌ها و تجربه موفق اجرای پروتکل مونترال زمینه‌ها و ظرفیت‌های لازم برای کمک به حل بحران‌های محیط زیستی جهانی را فراهم کرده است. این توافق نمادی از توانایی همکاری بشر است و نشان می‌دهد زمانی که جامعه جهانی به اجماع و عزم جدی برای حل یکی از بحران‌های مهم زیست‌محیطی برسد، دستیابی به این هدف امکان‌پذیر است.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تصریح کرد: امیدواریم همکاری جهانی و مسئولانه در جهت حل معضلات محیط زیستی که در حال حاضر در سطح جهان با آنها مواجه هستیم، از جمله حفاظت از زیستگاه‌ها و تنوع زیستی و همچنین مسئله آلودگی پلاستیک به عنوان یک معضل جهانی، ادامه پیدا کند.

خسارات جنگ به محیط زیست؛ چالشی در مسیر تعهدات بین‌المللی

انصاری با اشاره به شرایط کشور گفت: جمهوری اسلامی ایران طی سال‌های گذشته با همکاری دستگاه‌های بین‌المللی، بخش‌های دولتی و غیردولتی، صنایع مختلف، مصرف‌کنندگان مواد تحت پروتکل مونترال و سایر ذی‌نفعان، گام‌های مؤثر و شایسته‌ای برداشته است.

وی ادامه داد: در کنار چالش‌های محیط زیستی کشور، امروز با مسئله دیگری نیز مواجه هستیم و آن آسیب‌ها و خسارات ناشی از دو جنگ تحمیلی است که در دو سال گذشته بر کشور تحمیل شده است.

معاون رئیس‌جمهور افزود: این جنگ در کنار آسیب‌های متعدد به زیرساخت‌ها، اهداف غیرنظامی، میراث فرهنگی و تاریخی و مراکز علمی و پژوهشی، خسارات جبران‌ناپذیری نیز به زیستگاه‌های طبیعی، اکوسیستم‌های ساحلی، تنوع زیستی کشور و حتی محیط‌بانی‌ها وارد کرده است.

وی تصریح کرد: برخی آثار مخرب و پیامدهای ناشی از جنگ می‌تواند مانع جدی در مسیر اجرای توافقات بین‌المللی باشد و لازم است حتماً به این موضوع توجه شود.

انصاری گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند برقراری صلح و امنیت در جهان هستیم تا بتوانیم از محیط زیست حفاظت و صیانت کنیم. همچنین به همکاری، هم‌افزایی و نگاه آینده‌نگر نیاز داریم و باید از تجربیات موجود برای طراحی نقشه راه و مسیر روشن آینده، کاهش و جبران خسارات و انعکاس آن در مجامع بین‌المللی استفاده کنیم.

وی در ادامه با قدردانی از فعالان محیط زیست، متخصصان، کنشگران این حوزه و محیط‌بانان گفت: امیدواریم نسل‌های آینده در دهه‌های آتی سالگرد پروتکل مونترال را با افتخار به مناسبت ترمیم کامل لایه ازن و تعدیل گرمایش جهانی گرامی بدارند.

پروتکل مونترال یکی از موفق‌ترین توافق‌های زیست‌محیطی جهان

سعید محمودی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست در این مراسم با اشاره به اهمیت حفاظت از لایه اوزون اظهار کرد: پروتکل مونترال یکی از مهم‌ترین و موفق‌ترین توافق‌های بین‌المللی در حوزه محیط زیست است که توانسته نتایج بسیار مثبتی در سطح جهان به همراه داشته باشد.

وی افزود: دلیل موفقیت این پروتکل را می‌توان در مشخص بودن اهداف، تعیین الزامات و سازوکارهای نظارتی و همچنین همکاری میان کشورهای عضو دانست. یکی از موضوعات مهم در این پروتکل، کاهش و جلوگیری از استفاده از موادی بود که تأثیر مستقیمی بر تخریب لایه اوزون داشتند و این مسئله با رویکردی همکاری‌محور دنبال شد.

محمودی ادامه داد: پروتکل مونترال در سیاست‌گذاری محیط زیستی جهان به الگویی موفق و منحصر به فرد تبدیل شده است و در کنار سایر برنامه‌های زیست‌محیطی همچنان اهمیت خود را حفظ کرده است.

ایران در جمع کشورهای موفق در اجرای پروتکل مونترال

وی با اشاره به عملکرد ایران در اجرای تعهدات این پروتکل گفت: کشور ما نیز در حوزه مسئولیت‌های خود در این زمینه بسیار موفق عمل کرده و می‌توان گفت ایران جزو سه کشور موفق دنیا در این حوزه بوده است. این اتفاق مثبتی برای کشور است و باید همین مسیر را ادامه دهیم و برای بهبود شرایط تلاش کنیم.

معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست تصریح کرد: حتی در برخی برنامه‌ها، ایران از برنامه جهانی و الزاماتی که پروتکل مونترال برای کشورها در نظر گرفته، جلوتر بوده است که این موضوع افتخارآمیز و بسیار مهم است.

ازن سطح زمین آلاینده‌ای برای سلامت انسان

محمودی با اشاره به آثار ازن در سطح زمین و ارتباط آن با سلامت انسان اظهار کرد: ازن در سطح زمین، جایی که ما زندگی می‌کنیم، یک آلاینده است و در تابستان، زمانی که ترکیبات مربوط به آن افزایش پیدا می‌کند، می‌تواند برای انسان‌ها خطرناک باشد و سیستم تنفسی را تحت تأثیر قرار دهد.

وی افزود: احتمالاً در فصل تابستان شنیده‌اید که میزان ازن در اطراف ایران و به‌ویژه در تهران افزایش پیدا می‌کند. پروتکل مونترال توانسته تا حد زیادی این مسئله را حل کند، اما این پایان کار نبود.

اصلاحیه مونترال و پیوند حفاظت از ازن با تغییرات اقلیمی

معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اصلاحیه سال ۲۰۱۶ پروتکل مونترال گفت: این اصلاحیه نقطه عطفی در این مسیر بود و موضوع حفاظت از لایه اوزون را به شرایط اقلیمی پیوند داد. به اعتقاد من، این اصلاحیه حتی در مقایسه با توافق پاریس، توانسته اثرگذاری بیشتری داشته باشد.

محمودی ادامه داد: بسیاری از کشورها در توافق پاریس تعهدات سیاسی داده‌اند، اما اجرای بسیاری از الزامات آن هنوز با چالش مواجه است؛ در حالی که در پروتکل مونترال اهداف مشخص‌تر و قابل اندازه‌گیری تعریف شده و همین مسئله باعث شده اجرای آن نتیجه‌بخش‌تر باشد.

ضرورت توافق‌های زیست‌محیطی با اهداف مشخص

وی با بیان اینکه گستردگی اهداف توافق پاریس و درگیر بودن ساختار انرژی و اقتصاد جهان، اجرای آن را دشوار کرده است، گفت: هنوز سوخت‌های فسیلی اساس تولید انرژی در دنیا هستند و تغییر این ساختار کار بسیار سنگینی است. شاید لازم باشد به جای توافق‌های بسیار گسترده، به سمت پروتکل‌هایی با اهداف مشخص‌تر حرکت کنیم.

محیط‌بانان در معرض آسیب‌های ناشی از اشعه فرابنفش

محمودی همچنین با اشاره به تقدیر از محیط‌بانان در این مراسم گفت: محیط‌بانان از جمله افرادی هستند که بیش از بسیاری از افراد در معرض اشعه فرابنفش و آثار مختلف نور خورشید قرار دارند و لازم است برای کاهش این آسیب‌ها، تجهیزات مناسب‌تری در اختیار آنها قرار گیرد.

ایران در جمع کشورهای موفق در اجرای پروتکل مونترال

در ادامه، حسین شاهباز، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به روند شکل‌گیری پروتکل مونترال گفت: داستان حفاظت از لایه ازن و مقابله با مواد مخرب این لایه از دهه‌های گذشته آغاز شد و در نهایت با شکل‌گیری کنوانسیون وین در سال ۱۹۸۵ و تصویب پروتکل مونترال در سال ۱۹۸۷، اقدامات کشورها برای حفاظت از این لایه وارد مرحله اجرایی شد.

وی افزود: جمهوری اسلامی ایران نیز در سال ۱۹۸۹ به پروتکل مونترال پیوست و از سال ۱۳۷۳ دفتر حفاظت از لایه ازن فعالیت خود را آغاز کرد که اکنون حدود ۳۲ سال از فعالیت آن می‌گذرد.

شاهباز ادامه داد: ایران در سال ۲۰۱۰ از سوی نهادهای بین‌المللی به عنوان نخستین کشور آسیا و اقیانوسیه که توانسته برخی مواد مخرب لایه ازن را حذف کند، معرفی شد و در این زمینه یکی از کشورهای موفق آسیا محسوب می‌شود.

وی با اشاره به اصلاحیه سال ۲۰۱۶ پروتکل مونترال گفت: این پروتکل در ابتدا گازهای بسیار مخرب لایه ازن را هدف قرار داد و پس از آن، برخی گازهای جایگزین که قدرت تخریب کمتری داشتند اما اثرات قابل توجهی بر گرمایش زمین داشتند، مورد توجه قرار گرفتند.

ضرورت تصویب اصلاحیه مونترال

معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اهمیت سال ۲۰۲۸ برای ایران اظهار کرد: از سال ۲۰۲۸ امکان افزایش مصرف و ایجاد ظرفیت‌های جدید برای تولید این گازها وجود نخواهد داشت و به همین دلیل لازم است برنامه‌های اجرایی مربوط به اصلاحیه هرچه سریع‌تر تصویب شود.

وی افزود: از سال ۲۰۲۲ تجارت برخی از این مواد محدود شده و تا سال ۲۰۴۸ باید ۸۵ درصد از آنها حذف شود و بر اساس برنامه‌ریزی پروتکل مونترال، پیش‌بینی شده است که تا سال ۲۰۶۶ لایه ازن به شرایط پیش از بحران و وضعیت دهه ۱۹۸۰ بازگردد.

شاهباز با اشاره به برنامه‌های اجرایی پروتکل مونترال گفت: این برنامه‌ها به صورت مرحله‌ای به کشورها ابلاغ می‌شود و ایران در بسیاری از موارد جلوتر از برنامه تعیین‌شده حرکت کرده است.

وی ادامه داد: تاکنون حدود ۳۰۰ کارگاه آموزشی برگزار شده، بیش از ۲۲ هزار نفرساعت آموزش ارائه شده و حدود ۹۲۰ نفر آموزش دیده‌اند. همچنین حدود ۲۰۰ نفر برای دوره‌های آموزشی بین‌المللی اعزام شده‌اند.

شاهباز با اشاره به تصاویر ماهواره‌ای از وضعیت لایه ازن گفت: در سال ۲۰۰۰ بیشترین میزان تخریب و گسترش حفره ازن مشاهده شد، اما خوشبختانه در سال‌های اخیر روند ترمیم این لایه آغاز شده است.

وی تصریح کرد: اسناد و گزارش‌های نهادهای بین‌المللی نیز نشان می‌دهد جمهوری اسلامی ایران از کشورهای موفق در کنترل مواد مخرب لایه ازن بوده است.

الگویی موفق برای همکاری جهانی

در ادامه، محمدی، مدیر برنامه‌های ازن، با اشاره به اهمیت پروتکل مونترال گفت: جامعه جهانی این پروتکل را به عنوان یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های موفقیت در همکاری‌های بین‌المللی معرفی کرده است؛ چراکه با اتکا به دستاوردهای آن، لایه ازن در مسیر بهبود و احیا قرار گرفته است.

وی افزود: اصلاحیه‌های پروتکل مونترال با هدف مقابله با تهدید ناشی از گازهای گلخانه‌ای مورد استفاده در تجهیزات سرمایشی به تصویب رسید.

سرمایش پایدار؛ گام بعدی در حفاظت از ازن

محمدی با اشاره به موضوع امسال روز جهانی ازن اظهار کرد: «اقدام جهانی برای سیاره» توجه ما را به دیگر چالش‌های تعیین‌کننده عصر حاضر معطوف می‌کند. با افزایش دما و تشدید دوره‌های گرمای شدید، دسترسی به سرمایش می‌تواند نجات‌بخش باشد و باید اطمینان حاصل کنیم این نیاز اساسی به شکلی عادلانه و پایدار پاسخ داده شود.

وی تصریح کرد: در صورت اجرای کامل اصلاحیه، به تنهایی می‌توان تا پایان قرن از افزایش دمای جهانی به میزان نیم درجه سلسیوس جلوگیری کرد و در صورت همراه شدن آن با راهکارهای سرمایشی با بهره‌وری انرژی بالا، این میزان می‌تواند تا دو برابر افزایش یابد.

محمدی ادامه داد: تحقق این هدف برای سلامت، امنیت غذایی، معیشت و تاب‌آوری اهمیت اساسی دارد.