تانکر آب غیرمجاز توقیف و به حیاتوحش پارک ملی کلاهقاضی اهدا شدتفاهم ناشران و دیجیکالا؛بساط قاچاق کتاب از بازار آنلاین حذف میشود؟
ناشران و کتابفروشان منتقد وضعیت بازار آنلاین کتاب در تعامل با دیجیکالا در پی حذف قاچاق کتاب هستند.
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، کارگروه صیانت از حقوق ناشران و کتابفروشان بیش از یک ماه است در اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران احیا شده است. فعالیت اولیه این کارگروه به سالهای میانی دهه 90 بازمیگردد؛ دورهای که محمود آموزگار ریاست اتحادیه را بر عهده داشت و در تفاهم با معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مبارزه با قاچاق کتاب به این اتحادیه سپرده شد.
با فعالیت این کارگروه در آن سالها، گامهای مثبتی در پیگیری پروندههای قضایی ناشران شاکی، برخورد با متخلفان، شناسایی و پلمب واحدهای غیرمجاز و نیز ساماندهی دستفروشان برداشته شد. بااینحال، در دوره فعالیت یاسر احمدوند در معاونت فرهنگی وزارت ارشادِ دولت سیزدهم، از فعالیت کارگروه در اتحادیه حمایتی نشد و این معاونت مستقلاً کارگروهی را برای مبارزه با قاچاق و کتابسازی در وزارتخانه راهاندازی کرد.
حدود دو ماه است این کارگروه با مسئولیت مجید طالقانی مجدداً در اتحادیه آغاز به کار کرده است. هسته اولیه کارگروه را مجید طالقانی، محمد قربانی، سعید میرجلالی، مهدی حسینزادگان و عباس غمگسار تشکیل میدهند؛ همچنین داوود موسایی، فریبرز رئیسدانا، میلاد محمدی، ابراهیم کریمی و محمدرفیع جواهری نیز در برخی جلسات آن حضور دارند.
مهمترین اقدام این کارگروه تاکنون، رایزنی و تعامل با پلتفرم «دیجیکالا» بهمنظور حذف نسخههای قاچاق بوده است؛ جلساتی که به تدوین تفاهمنامهای انجامیده و قرار است بهزودی میان دو طرف امضا شود.
به گفته مجید طالقانی، رئیس کارگروه، مطالبه اصلی ناشران در تعامل با دیجیکالا، حذف کلیه نسخههای قاچاق عرضهشده در این پلتفرم است. دیجیکالا این اصل را پذیرفته و مقرر شده است ناشران در صورت مشاهده عرضه نسخههای غیرقانونی کتابهای خود، مراتب را گزارش دهند تا کتاب مربوطه از سامانه حذف شود.
وی در پاسخ به این پرسش که «آیا برای عرضه آثار ناشران کتابساز نیز تدبیری اندیشیدهاید؟» گفت: «درباره کتابسازی، از آنجا که اثر توسط ناشر و با مجوز رسمی وزارت ارشاد منتشر میشود، به لحاظ حقوقی امکان مداخله نداریم؛ اما در برابر کتابهای قاچاق و کپیهای غیرقانونی بهطور قاطع خواهیم ایستاد.»
بررسیها نشان میدهد عرضه کتابهای قاچاق در دیجیکالا عمدتاً از سوی فروشندگان ناشناس یا افرادی صورت میگیرد که اقدام به اجاره پنلهای فروش از این پلتفرم میکنند.
به گفته مهدی حسینزادگان، عضو کارگروه صیانت، مطالبه دیگر ناشران این بوده که انحصار عرضه آثار هر ناشر در اختیار خودش باشد تا سایر فروشندگان نتوانند بدون هماهنگی کتابهای دیگران را عرضه کنند؛ بندی که البته تاکنون با موافقت دیجیکالا همراه نشده است.
سومین مطالبه کارگروه از دیجیکالا، احراز صلاحیت فروشندگان است؛ بدین صورت که کتابفروشان ملزم به ارائه پروانه کسب از اتحادیه، و ناشران موظف به ارائه پروانه نشر از وزارت ارشاد باشند. این شرط مورد پذیرش دیجیکالا قرار گرفته است؛ اما دو بند دیگر یعنی الزام فروشندگان متفرقه به ارائه مجوز کتبی از ناشر اصلی، و همچنین امکان دسترسی اعضای کارگروه به اطلاعات هویتی فروشندگان کتاب هنوز از سوی این پلتفرم پذیرفته نشده است.
همچنین موضوع تخفیفهای نامتعارف کتاب در دیجیکالا از دیگر مواردی است که کارگروه بنا دارد در مراحل بعدی دنبال کند؛ چراکه مطابق قوانین اتاق اصناف، عرضه کالا با تخفیفهای بالا و خارج از ضابطه تخلف محسوب میشود. پیگیریهای مشابهی نیز با پلتفرم «باسلام» انجام شده و مدیران آن اعلام کردهاند در صورت توافق نهایی دیجیکالا، مفاد این تفاهمنامه را اجرایی خواهند کرد.
علاوه بر فضای مجازی، ساماندهی بساطگستران کتاب که طی سالهای اخیر بهویژه در راسته خیابان انقلاب چهره فرهنگی شهر را مخدوش کرده و به بستر اصلی عرضه کتابهای قاچاق و بدون مجوز بدل شدهاند، در دستور کار قرار دارد. به گفته طالقانی، بهزودی اطلاعیهای در کتابفروشیهای سراسر کشور نصب خواهد شد تا با فرهنگسازی، مخاطبان به سمت خرید از مبادی رسمی و کتابفروشیها هدایت شوند.
مهدی حسینزادگان همچنین به شگردهای نوین قاچاقچیان اشاره کرده و میگوید: اگر پیشتر درصد بالای تخفیف نشانه قطعی قاچاقبودن کتاب بود، اکنون سودجویان درصدهای تخفیف را کاهش دادهاند تا شناسایی نسخههای جعلی دشوارتر شود.»
وی ادامه می دهد: در این مسیر نیازمند همکاری جدیتر پلتفرمها هستیم. ما نسخههای متعددی از کتابهای خود را از دیجیکالا سفارش دادیم و متوجه جعلیبودن آنها شدیم؛ حتی یک نمونه را با بستهبندی پلمبشده دیجیکالا در حضور نماینده خودشان باز کردیم و با ارائه مستندات ثابت کردیم نسخه اصلی نیست، اما اقدام مؤثری صورت نگرفت.
چالش عرضه کتابهای قاچاق و کتابسازیشده در پلتفرمهای برخط، سالهاست به کلافی سردرگم در بازار نشر تبدیل شده است. هومان حسنپور، رئیس پیشین اتحادیه ناشران، در این باره میگوید: اگرچه اتحادیه کسبوکارهای مجازی به پلتفرمها مجوز کلی فعالیت میدهد، اما فروش کتاب امری تخصصی است و پلتفرمها باید از اتحادیه ناشران نیز مجوز دریافت کنند. در این صورت، طبق قانون نظام صنفی تنها مجاز خواهند بود 4 بار در سال و هر بار بین 3 تا 7 روز با هماهنگی اتحادیه تخفیف ارائه دهند تا توازن بازار برهم نخورد.
وی ادامه میدهد: «طبق قانون تجارت الکترونیک، هویت دقیق فروشنده باید شفاف باشد؛ درحالیکه اکنون پلتفرمها صرفاً خود را واسطه و بستر فروش میدانند. این پرسش مطرح است که آیا برای احراز هویت یک متخلف، حتماً باید روند طولانی شکایت قضایی طی شود؟
مطابق قانون تجارت الکترونیک، شفافیت در هویت عرضهکننده الزامی است؛ با این حال، در پلتفرمهای برخط هویت واقعی بسیاری از فروشندگان کتاب همچنان مبهم است. در همین رابطه، سجاد رسولی، مدیر گروه فرهنگ و هنر دیجیکالا در سال 1401 اعلام کرده بود که این مجموعه به800 تا 1000 ناشر و کتابفروش خدمات میدهد و تأکید کرده بود اجازه تخلف در حوزه کتاب را نخواهد داد؛ اما همزمان یادآور شده بود که پدیده کتابسازی بهدلیل داشتن مجوزهای قانونی از وزارت ارشاد، امکان ممانعت حقوقی از سوی دیجیکالا را ندارد و حل این معضل نیازمند بازنگری در ساختارهای نظارتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.
اگرچه فعالیت مجدد کارگروه صیانت را باید به فال نیک گرفت، اما مقابله با قاچاق و کتابسازی در عصر دیجیتال، نیازمند یک اراده جمعی و ساختار حقوقی منسجم است. هرچند احیای این کارگروه و آغاز مذاکرات با پلتفرمهای برخط مانند دیجیکالا و باسلام گامی مثبت در جهت حفظ صنعت نشر محسوب میشود، اما تا زمانی که خلأهای قانونی در احراز هویت فروشندگان برطرف نشود، ضوابط تخفیفهای خارج از قاعده سامان نیابد و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در صدور مجوزهای کتابسازی بازنگری نکند، این کلاف سردرگم بهطور کامل باز نخواهد شد؛ امری که تحقق آن مستلزم همافزایی همزمان اتحادیه، نهادهای نظارتی و مسئولیتپذیری واقعی پلتفرمهای آنلاین است.
انتهای پیام/
دیدگاهتان را بنویسید