سایت فردوسیپور از دسترس خارج شد
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، آیتالله علیاکبر رشاد رئیس شورای حوزه علمیه استان تهران، در نشست علمی با موضوع واکاوی مبانی فقهی، قرآنی و کلامی خونخواهی در اسلام، بر اهمیت تبیین صحیح مبانی دینی این مسئله تأکید کرد.
وی در ادامه با اشاره به ضرورت تبیین دقیق مفهوم خونخواهی در فرهنگ اسلامی افزود: اگر قرار باشد درباره فقه خیزش خونخواهی سخن گفته شود، نخست باید مفهوم واژه ثا از منظر لغت، اصطلاح، تاریخ و فرهنگ بررسی شود؛ زیرا این واژه در طول قرون دچار تحول معنایی شده و در ادبیات دینی و شیعی، مفهومی فراتر از معنای لغوی یافته است. بررسی این مفهوم را باید در دو ساحت لغتپژوهی و تاریخ فرهنگی دنبال کرد؛ چرا که ثار از واژگان کهنی است که هم فرهنگ جاهلی و هم فرهنگ اسلامی را با خود همراه دارد و نمیتوان آن را صرفاً یک اصطلاح لغوی دانست، بلکه این واژه حامل بارهای گسترده فرهنگی، اعتقادی و تمدنی است.
رئیس شورای حوزه علمیه استان تهران با اشاره به پیشینه تاریخی این واژه خاطرنشان کرد: در عصر جاهلیت، ثار به سنت خونخواهی قبیلهای اطلاق میشد؛ رسمی که براساس آن، در برابر کشته شدن یک فرد، نه تنها قاتل بلکه گاه تمامی مردان قبیله مقابل هدف انتقام قرار میگرفتند و محدودیتی در دامنه انتقام وجود نداشت. البته این سنت حتی آداب و قواعد خاص خود را داشت؛ از جمله این که بستگان مقتول تا زمان گرفتن انتقام از خوردن برخی غذاها، مانند گوشت، خودداری میکردند، اما اسلام این شیوه را دگرگون ساخت و به جای انتقامجویی قبیلهای، نظام قصاص را با ضوابط مشخص، عادلانه و شرعی جایگزین کرد.
آیت الله رشاد در ادامه با تشریح ریشه لغوی واژه ثار بیان داشت: این واژه از ریشه ثئر به معنای طلب خون گرفته شده و به کسی که درپی خونخواهی باشد ثائر گفته میشود. در حقیقت، هر جا سخن از پیگیری مجازات جنایتکار و مطالبه حق مظلوم باشد، مفهوم ثار حضور پیدا میکند.
وی درباره معنای این تعبیر توضیح داد: برخی مفسران الله را مضافالیه دانستهاند؛ بدین معنا که خداوند خونخواه امام حسین(ع) است. در زبان عربی نیز گاهی مصدر به جای فاعل یا مفعول استعمال میشود و از همین رو، ثارالله میتواند به معنای کسی باشد که خداوند خونخواه وی است. البته حقیقت آن است که خون امام حسین(ع) چنان عظمت و ارزشی دارد که هیچکس جز خداوند متعال شایسته خونخواهی آن نیست و از آنجا که اراده الهی از طریق اولیای خداوند تحقق پیدا میکند، حضرت ولیعصر(عج) همان خونخواه الهی و مجری اراده خداوند در تحقق این وعده تاریخی خواهد بود.
وی در ادامه به برداشتهای نادرست از تعبیر ثارالله اشاره کرد و افزود: گاهی این تعبیر به اشتباه خون خدا ترجمه میشود، در حالی که روشن است خداوند جسم ندارد تا خون داشته باشد. این تعبیر باید در چارچوب مجاز، اضافه تشریفی و یا مباحث بلند عرفانی تحلیل شود. همانگونه که در تعابیری مانند یدالله و عینالله سخن از دست یا چشم جسمانی نیست، ثارالله نیز بیانگر عظمت، قداست و انتساب ویژه خون سیدالشهدا(ع) به ساحت ربوبی است.
رئیس شورای حوزه علمیه استان تهران با اشاره به تبیین عرفانی این مفهوم اظهار کرد: براساس آموزههای عرفانی و روایی، اولیای الهی در مرتبه فنای فیالله به جایگاهی میرسند که تمام وجودشان رنگ الهی مییابد؛ از این منظر، هر آنچه به امام حسین(ع) نسبت داده شود، جلوهای الهی خواهد داشت و از همین زاویه میتوان تعبیر ثارالله را فهم کرد.
وی همچنین احتمال دیگری را درباره این تعبیر مطرح کرد و اظهار داشت: از منظر لغوی ممکن است واژه ثار در اینجا به جای تاثر و در معنای اسم فاعل به کار رفته باشد؛ بنابراین، یا ثارالله میتواند به معنایی خونخواه خدا نیز تفسیر شود؛ یعنی کسی که در مسیر تحقق اراده الهی قیام میکند. در تعابیری همچون یا ثار عثمان نیز مقصود خطاب به مقتول نیست، بلکه خطاب متوجه صاحبان حق خونخواهی است و این نشان میدهد که در زبان عربی، چنین استعمالهایی سابقه دارد. بر همین اساس، خونخواهی سیدالشهدا(ع) هرگز به یک اقدام فردی محدود نمیشود، بلکه همه آزادگان جهان در این مسیر قرار دارند و در رأس این حرکت، حضرت ولیعصر(عج) قرار گرفته است.
آیت الله رشاد با تأکید بر اینکه قصاص امام حسین(ع) تنها به مجازات قاتلان ظاهری محدود نیست، افزود: در برخی روایات از رجعت و انتقام سخن گفته شده است، اما مقصود نهایی، صرفاً مجازات افرادی مانند شمر نیست، بلکه مقابله با جریان یزیدی است که در طول تاریخ استمرار یافته است. البته هر جا جریان ظلم، استکبار و دشمنی با حق استمرار پیدا کند، همان امتداد تاریخی یزید شکل گرفته است و مقابله با این جریان، استمرار خونخواهی عاشوراست.
این استاد حوزه و پژوهشگر حوزه دین در ادامه نشست به دیدگاه مرحوم دکتر علی شریعتی اشاره کرد و خاطر نشان کرد: شریعتی در کتاب حسین وارث آدم تلاش کرد مهوم ثارالله را از سطح یک واژه فراتر برده و آن را به عنوان یک فلسفه تاریخ معرفی کند. هرچند دیدگاههای وی خالی از اشکال نبود، اما در فضای فکری زمان خود حرفهای تازهای مطرح کرد و در جذب نسل جوان و دور کردن آنان از گرایشهای مارکسیستی تأثیرگذار بود. همچنین از ماجرای هابیل و قابیل تا عصر ظهور حضرت حجت(عج)، خونخواهی مظلومان یکی از موتورهای محرک تاریخ بوده است و در این میان، عاشورا نقطه مرکزی این حرکت تاریخی محسوب میشود.
وی با تأکید بر این که مفهوم آثار صرفاً یک واژه لغوی نیست، خاطرنشان کرد: این واژه دارای دلالتهای گسترده فرهنگی و تمدنی است و از همین ریشه، مفاهیمی همچون خروش، قیام و انقلاب نیز شکل گرفته است. از همین رو شعار یالثارات الحسین تنها دعوت به انتقام نیست، بلکه فراخوانی برای برپایی نهضتی فراگیر است که سرانجام به انقلاب جهانی حضرت مهدی(عج) منتهی خواهد شد.
این استاد حوزه با ورود به مباحث فقهی افزود: بررسی احکام خونخواهی بدون توجه به ارکان چهارگانه استنباط، احکام تکلیفی و احکام وضعی امکانپذیر نیست و مشروعیت هر اقدام باید در چارچوب قواعد فقه اسلامی سنجیده شود. همچنین مبارزه با قدرتهای استکباری، از آمریکا و غرب تا صهیونیسم، زمانی پایان مییابد که مکتب و فرهنگی که پشت این جنایتها قرار دارد از میان برود و صرف حذف یک فرد، هرچند جنایتکار باشد، به معنای تحقق خونخواهی نیست؛ زیرا خونخواهی حقیقی زمانی محقق میشود که اندیشه و مکتبی که به جنایت مشروعیت میبخشد، نابود شود.
آیت الله رشاد با اشاره به سیره امیرالمؤمنین(ع) خاطرنشان کرد: محدود کردن مجازات به یک ضربه در ماجرای ابنملجم، نشانه عدالت اسلامی است، اما هدف نهایی اسلام، نابودی فرهنگ معارض با حقیقت و عدالت است.
رئیس شورای حوزه علمیه استان تهران با اشاره به جایگاه حضرت ولیعصر(عج) افزود: امید مؤمنان آن است که در عصر ظهور در رکاب آن حضرت قرار گیرند و توفیق همراهی با قیام جهانی عدالت را پیدا کنند. همچنین وجود حجت الهی حقیقتی قطعی است و ادله فراوان عقلی، نقلی و کلامی بر این حقیقت دلالت دارد و امام معصوم نسبت به سرنوشت امت اسلامی بیتفاوت نیست و در شئون امت تصرف و هدایت دارد. بنابراین براساس مبانی اعتقادی شیعه، فقهای جامعالشرایط در عصر غیبت عهدهدار نیابت از امام عصر(عج) هستند و جامعه اسلامی باید هدایت خود را از مسیر ولایت دنبال کند.
آیت الله علی اکبر رشاد در پایان با تأکید بر ضرورت حفظ انسجام ملی و وحدت جبهه اسلامی تصریح کرد: هرگونه افراط و تفریطی که به تضعیف وحدت جامعه اسلامی بینجامد، حرام است و همه باید با توجه به رهنمودهای ولی امر، از اقدامات اختلافبرانگیز پرهیز کرده و مسیر خونخواهی و تحقق آرمانهای عاشورا را در چارچوب هدایتهای دینی دنبال کنند.
انتهای پیام/
دیدگاهتان را بنویسید