چرا نمایشگاه مجازی کتاب تهران جایی برای کتاب‌های ارزان نیست؟

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، نمایشگاه کتاب تهران که هر ساله تقریباً این روزها برگزار می‌شد و مخاطبان قابل توجهی را از سراسر کشور به خود جذب می‌کرد، امسال قرار است به دلیل شرایط ویژه کشور، به صورت مجازی از روز شنبه، 26 اردیبهشت‌ماه کار خود را آغاز کند. این اولین‌بار نیست که نمایشگاه کتاب تهران به صورت مجازی هم فعالیت می‌کند. پیش از این شش دوره از نمایشگاه در این قالب برگزار شده بود که استقبال از آن، طبق گفته مسئولان وقت و با استناد به میزان فروش، قایل توجه بوده است. 

برگزاری نمایشگاه کتاب تهران حتی به صورت مجازی هم می‌تواند در شرایط فعلی برای بخش قابل توجهی از جامعه نشر، خبر امیدوارکننده‌ای باشد؛ آن هم در شرایطی که این روزها افزایش بی‌سابقه کاغذ و ملزومات نشر، دست ناشر را برای سرمایه‌گذاری بسته و اقتصاد نشر را با چالشی جدید مواجه کرده است. 

برای فروش یک کتاب 50 هزار تومانی باید 70 هزار تومان هزینه کنیم!

با وجود این، انتشار آیین‌نامه برگزاری این دوره از نمایشگاه، چندان بر مذاق برخی از ناشران خوش نیامده است. برخی از فعالان این بازار، به ویژه ناشران کودک و نوجوان، شرایط در نظر گرفته شده برای ارسال و پست کتاب را ناهمخوان با نگاه حمایتی از نشر دانسته‌اند. بر این اساس، هزینه ارسال پستی برای هر کد ملی تا دو بسته یک کیلویی میان ناشر و موسسه خانه کتاب به نسبت 70 درصد موسسه و 30 درصد ناشر تقسیم می‌شود و بیش از این برعهده ناشر است. در کنار این، سهم 15 درصدی ناشر برای تخفیف نمایشگاه، هزینه بسته‌بندی و هزینه چهار درصدی که باید برای زیرساخت بپردازد نیز باید در نظر گرفت. 

تعدادی از ناشران کودک و نوجوان در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، آیین‌نامه جدید نمایشگاه مجازی را نقد کرده و معتقدند با در نظر گرفتن متوسط قیمت کتاب کودک و نوجوان(126 هزار تومان) هزینه بسته‌بندی و پست به ضرر ناشرانی تمام می‌شود که کتاب ارزان‌قیمت تولید می‌کنند؛ به طوری که مجبورند برای یک کتاب 50 هزار تومانی، 70 هزار تومان هزینه بپردازند.

از سوی دیگر، این آیین‌نامه مشوق ناشر برای عرضه کتاب‌هایی است که با قیمت بالاتر منتشر شده‌اند تا از این طریق، هزینه پست سرشکن شود؛ آن هم در شرایط فعلی که “قیمت” از مهمترین دغدغه‌های خانواده‌هاست. به گفته آنها؛ ارشاد در این زمینه به جای تسهیل‌گری و فراهم کردن بستر، با مداخله، عملاً نقش مانع را ایجاد کرده است. 

ویترین محدود

در کنار این، برخی از ناشران معتقدند مشکل نمایشگاه امسال نه هزینه‌های پست، که محدود کردن عناوین برای عرضه است. براساس آیین‌نامه هر ناشر تنها می‌تواند آثار منتشر شده از سال 1400 به این سو را عرضه کند؛ این در حالی است که ناشران معتقدند این بازه زمانی اندک است و نمایشگاه می‌توانست برای تنوع بخشیدن به ویترین خود و کمک به اقتصاد نشر در شرایط فعلی، این بازه را حداقل تا 10 سال در نظر می‌گرفت.

فتح الله فروغی، رئیس هیئت مدیره انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان و کارشناس حوزه کتاب کودک، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، ضمن تاکید بر این نکته که برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران امر پسندیده‌ای است و در توسعه ویترین کتاب در کشور موثر است، گفت: برگزاری این نمایشگاه می‌تواند فضای فرهنگی شادی را برای خانواده‌ها ایجاد کند. برپایی این رویداد در چنین شرایطی قابل تقدیر است، اما اگر ابزار کار مهیا نباشد، بهترین کارها هم ممکن است به موفقیت دست نیابند.

این پیشکسوت عرصه نشر به برخی از نکات مد نظر ناشران و دغدغه‌های آنها اشاره کرد و ادامه داد: نخستین موضوعی که دغدغه ناشران کودک و نوجوان در این چند روز بوده، بحث حمل و نقل و مسئله هزینه تمام شده برای ناشرانی است که علاقه دارند کتاب ارزان‌ترشان را عرضه کنند. 

مدیرمسئول انتشارات شورا ادامه داد: با شرایطی که امسال برای هزینه پست کتاب‌ها اعلام شده، ناشر برای یک کتاب 300 هزار تومانی، حدود 120 هزار تومان باید هزینه حمل و نقل و بسته‌بندی پرداخت کند. در واقع، با این هزینه‌ها برای ناشرانی که کتاب ارزان‌قیمت دارند، صرفه اقتصادی وجود ندارد. 

به گفته فروغی؛ این مسئله سبب می‌شود کتاب‌هایی که هزینه بیشتری دارند، از ویترین بیشتری در نمایشگاه برخوردار باشند. این در حالی است که خانواده‌ها می‌توانند با یارانه خریدی که ارشاد در نظر گرفته، حق انتخاب بیشتری با کتاب ارزان‌قیمت‌تر داشته باشند‌. به عبارت دیگر، اگر شرایطی فراهم می‌بود که ناشر را ترغیب به عرضه کتاب‌های ارزان قیمت می‌کرد، آن وقت مخاطب حق انتخاب بیشتری می‌داشت و ویترین نمایشگاه نیز از تنوع محصول بیشتری از نظر محتوا و قیمت برخوردار می‌بود. 

رئیس هیئت مدیره انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان دومین دغدغه ناشران را “بازه زمانی محدود” دانست و یادآور شد: در این دوره نمایشگاه عناوینی اجازه عرضه دارند که طی چهار سال گذشته منتشر شده باشند؛ این موضوع نیز سبد محتوایی نمایشگاه را کاهش خواهد داد و منجر به محدود شدن ویترین خواهد شد. چه اشکالی داشت اگر این بازه زمانی را 10 سال در نظر می‌گرفتند، تا دست خواننده برای انتخاب بازتر باشد؟ چه زمانی سطح مطالعه بالا می‌رود؟ زمانی که ویترین مناسبی برای عرضه محصولات در نظر گرفته شده باشد.

مسئله سوم: یارانه‌ها

فروغی سومین دغدغه ناشران در خصوص نمایشگاه مجازی کتاب تهران را در زمینه حمایت‌ها دانست و گفت: یارانه‌ای که ارشاد در این دوره برای خرید در نظر گرفته، مشوق خاصی در مخاطب ایجاد نمی‌کند. پیش‌تر یارانه‌ای در نظر گرفته می‌شد و مخاطب با پولی که داشت، خرید خود را انجام می‌داد. 

فروغی با تاکید بر اینکه مشوق‌های خرید کتاب در حوزه‌های کودک و نوجوان، آموزشی و عمومی و دانشگاهی باید بیش از این در نظر گرفته شود، تاکید کرد که در این حوزه‌ها صرفاً بحث انتشار کتاب مطرح نیست و باید مخاطب ویژه این گروه‌ها را نیز در نظر داشت. 

او در پایان با تأکید مجدد بر اینکه برگزاری نمایشگاه مجازی در شرایط فعلی کشور می‌تواند به پویایی اقتصاد نشر و شادابی جامعه کمک کند، گفت: اگر مسئولان پیش از تدوین آیین‌نامه با دست‌اندرکاران نشر گفت‌وگو می‌کردند، آیین‌نامه اشکال کمتری می‌داشت و انتقادات نیز کمتر می‌بود.

انتهای پیام/