واکاوی گسل‌های تمدنی در جنگ‌های معاصر

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، دکتر سیدجواد میری، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه، در تبیینی نظری پیرامون تحولات و تنش‌های اخیر منطقه، معتقد است که تحدید تحلیل‌ها به ابعاد نظامی و امنیتی، مانع از فهم لایه‌های زیرین این کارزار تمدنی می‌شود. وی با ارائه یک «تفسیر تئوریک از جنگ»، آمریکا را نماینده جهان سرمایه‌داری و نیروی تاریخی بورژوازی توصیف کرد که درصدد تحمیل اراده خود به مثابه تنها اراده‌ی واجد عقلانیت در جهان است.

میری با بازخوانی میراث عصر روشنگری، به مفهوم «سوژه» (Subject) اشاره کرد؛ انسانی خودآگاه و دارای اراده که به جای تسلیم در برابر مشیت الهی، مفهوم «پروگرس» (پیشرفت) را بر اساس اراده فردی تعریف می‌کند. وی با اشاره به آرای کانت و هگل تصریح کرد: «در نگاه فیلسوفان کلاسیک غرب، سوژگی به تدریج به انسان سفیدپوست غربی منحصر شد. هگل معتقد بود فرهنگ‌های دیگر به دلایل نژادی یا مذهبی نمی‌توانند به مقام سوژه برسند؛ اینجاست که سوژه فلسفی در کالبد «بورژوازی» متعین می‌شود و ارزش‌های آن به عنوان تنها ارزش‌های تمدنیِ قابل صدور، تعریف می‌گردند.

این جامعه‌شناس، ظهور استعمار اروپایی را همزاد با ایده‌آل‌های جهانی‌مشول روشنگری دانست که به شکلی متناقض، حقوق انسانی را مشروط به نژاد آنگلوساکسون می‌کرد. وی هشدار داد که این سیر تاریخی تنها به «ژنوساید» (نسل‌کشی) ختم نشد، بلکه منجر به «اپیستم‌ساید» (نابودی نظام‌های معرفتی) و «کالچرال‌ساید» (نابودی فرهنگ‌ها) در جوامع غیرغربی گردید. میری معتقد است آنچه امروز از سوی آمریکا و اسرائیل علیه ایران و منطقه اعمال می‌شود، ظهور دوباره همان استعمار قرن نوزدهمی است که قائل به برتری مطلق نژادی و تمدنی است.

بخش مهمی از تحلیل دکتر میری به فروپاشی ادعاهای لیبرالیسم در بحران‌های اخیر اختصاص داشت. وی با اشاره به تغییر موضع متفکرانی چون هابرماس پس از جنگ غزه، اظهار داشت: «هابرماس که پیشتر از گفت‌وگوی سوژه‌ها سخن می‌گفت، اکنون عملاً از سلسله‌مراتب سوژه‌ها دفاع می‌کند و انسان غربی را سوژه مطلق می‌داند.» وی همچنین به سخنان اخیر دونالد ترامپ اشاره کرد که ایرانی‌ها را غیرعقلانی (Non-rational) نامیده بود؛ میری این ادبیات را بازتولید همان فلسفه سوبژکتیویسم دانست که هر اراده‌ای خارج از سوژه بورژوازی را فاقد عقلانیت و شایسته سرکوب می‌پندارد.

میری، انقلاب ایران و جنبش‌های ضداستعماری را چالشی بنیادین برای این نظم سلسله‌مراتبی برشمرد. وی تأکید کرد که پیام اصلی این حرکت‌ها، نفی انحصار سوژگی برای غرب و تأکید بر این حقیقت است که هر انسانی، فارغ از جغرافیای فرهنگی، می‌تواند واجد اراده و آگاهی تاریخی باشد. وی با استناد به استعاره مالکوم ایکس، تقابل امروز را نبرد میان «انسانی که در پی رهایی است» و «ارباب مدرن» توصیف کرد.

در جمع‌بندی نهایی، این استاد دانشگاه تأکید کرد که جنگ جاری، جنگ ابزار و تکنولوژی نیست، بلکه نبرد جهان‌بینی‌هاست. وی خاطرنشان کرد: «در فرهنگ حکمی ما، عبودیت تنها در برابر الله معنا دارد که والاترین شکل اراده است، اما غرب می‌خواهد بشریت را به عبودیت در برابر سوژه بورژوازی بکشاند.» وی هشدار داد که بدون درک این ابعاد تئوریک، تبیین درستی از نبرد ممکن نخواهد بود.

انتهای پیام/