رمضان؛ ماه رهایی و خودشناسی

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حجت الإسلام سید مهدی نریمانی، استادیار دپارتمان الهیات دانشگاه مفید، در گفت‌وگوی اختصاصی با اشاره به فلسفه اصلی روزه و عبور از حیوانیت به سوی انسانیت اظهار داشت: خدا انسان را برای رشد و تعالی آفریده است. تفاوت اساسی میان انسان و حیوان در این است که حیوان اسیر غریزه است و نمی‌تواند آن را کنترل کند، ولی انسان این توانایی را دارد که زمام نفس خویش را به دست گیرد.

وی افزود: فلسفه اصلی روزه نیز در همین نکته نهفته است؛ خداوند در قرآن کریم صریحاً هدف از تشریع روزه را چنین بیان می‌فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، روزه بر شما واجب شد، همان‌گونه که بر کسانی که پیش از شما بودند نوشته شد، باشد که پرهیزگار شوید». در واقع یکی از فلسفه‌های روزه، دستیابی به مهارت «تقوا و خویشتن‌بانی» است؛ حالتی که در آن انسان در برابر گناه و طغیانگری خویشتن‌دار می‌شود و در انجام کارهای واجب کمک می‌کند. به تعبیر امروزی، روزه تمرینی برای مهارت «نه گفتن» است.

حجت الإسلام نریمانی تصریح کرد: تأکید بر خودداری از خوردن و آشامیدن به این دلیل است که انسان با غلبه بر این غریزه قوی و همیشگی متوجه شود که با صبر و بردباری می‌تواند بر سایر خواهش‌های نفسانی نیز چیره شود. روزه به انسان می‌آموزد که او همچون حیوان در بند علف و آب نیست، بلکه می‌تواند برای رسیدن به یک هدف والا از لذت‌های حلال نیز چشم بپوشد و این تمرینی برای ترک لذت‌های حرام در تمام طول سال است.

استادیار دپارتمان الهیات دانشگاه مفید با اشاره به تأثیر روزه بر روح و شخصیت انسان اظهار داشت: روزه آثار عمیقی بر روح و شخصیت انسان دارد که شاید در سایر عبادات همه این آثار به این شکل در کنار هم جمع نباشد.

وی با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین دستاوردهای روزه تقویت اراده و خودکنترلی است، گفت: انسان روزه‌دار با اراده خود از مباحات، همچون خوراک و آشامیدنی، چشم می‌پوشد تا به تدریج مالک خویشتن شود. به این ترتیب، می‌تواند زبان خود را از دروغ و غیبت، چشم خود را از نگاه به حرام و گوش خود را از شنیدن ناروا کنترل کند.

استادیار دپارتمان الهیات دانشگاه مفید در ادامه با اشاره به نقش روزه در خودشناسی افزود: روزه انسان را از روزمرگی خارج کرده و متوجه حقایق والا می‌کند. یک ماه روزه‌داری، فرد را متوجه جنبه‌های غیرمادی وجودش می‌سازد و به نیازهای معنوی او جهت می‌دهد. این خودشناسی زمینه خداشناسی را فراهم می‌کند. انسان با تحمل گرسنگی و تشنگی به ضعف و ناتوانی خود پی می‌برد و در برابر قدرت لایزال الهی خاضع و خاشع می‌شود.

حجت الإسلام نریمانی همچنین با تأکید بر اثر روزه در صفای باطن تصریح کرد: پرخوری موجب قساوت قلب و خاموشی نور معرفت می‌شود، در حالی که گرسنگی ناشی از روزه زمینه ایجاد صفای باطن و لطافت روح را فراهم می‌سازد و انسان را برای درک معارف الهی آماده می‌کند.

وی با اشاره به ابعاد فردی و اجتماعی احکام اسلامی اظهار داشت: اکثر احکام اسلامی، حتی عباداتی مانند روزه، زکات، حج و جهاد، علاوه بر جنبه فردی و شخصی، دارای کارکرد و تأثیر اجتماعی نیز هستند.

حجت الإسلام نریمانی با بیان اینکه روزه صرفاً یک عبادت فردی نیست، افزود: یکی از مهم‌ترین آثار اجتماعی روزه، ایجاد همبستگی و انسجام اسلامی است. هنگامی که همه مسلمانان یک ماه را به‌طور همزمان روزه می‌گیرند و با یکدیگر افطار می‌کنند، نوعی همدلی و وحدت در جامعه شکل می‌گیرد که موجب تقویت پیوندهای اجتماعی می‌شود.

استادیار دپارتمان الهیات دانشگاه مفید با اشاره به تأثیر فضای معنوی ماه رمضان بر کاهش آسیب‌های اجتماعی تصریح کرد: به دلیل تمرین تقوا و خودکنترلی، آمار جرائم و ناهنجاری‌های اجتماعی در ماه رمضان کاهش می‌یابد. در واقع این جو عمومی و معنوی حتی بر افرادی که پایبندی کمتری به احکام شرعی دارند نیز اثرگذار است و آنان را از ارتکاب گناه و جرم بازمی‌دارد.

حجت الإسلام نریمانی در ادامه با بیان اینکه روزه زمینه درک بهتر رنج محرومان را فراهم می‌کند، گفت: روزه به انسان توانمند و ثروتمند می‌چشاند که گرسنگی و تشنگی چیست تا بتواند درد فقرا و مستمندان را بهتر درک کرده و برای یاری رساندن به آنان اقدام کند.

استادیار دپارتمان الهیات دانشگاه مفید با اشاره به فضای مصرف‌گرا حاکم بردنیای امروز اظهار داشت: اگرچه منفعت برخی در این است که دنیای امروز بر اساس مصرف و رفاه بی‌حد و حصر بنا شود، اما روزه پیام بسیار حیاتی و راهگشایی در برابر این خواسته اعلام می‌کند.

وی با بیان اینکه روزه مقابله‌ای جدی با مصرف‌زدگی است، افزود: روزه به انسان می‌آموزد که «نه» گفتن را تمرین کند. در دنیایی که تبلیغات به انسان القا می‌کند بیشتر بخورد، بی‌حد و حصر بپوشد و اموال و دارایی را به انحصار خود درآورد، روزه تمرین قناعت و ساده‌زیستی است.

استادیار دپارتمان الهیات دانشگاه مفید در ادامه با اشاره به ضرورت خلوت و تأمل در زندگی انسان مدرن تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین پیام‌های روزه برای انسان امروز، دعوت به «خلوت» است. در جهان معاصر، انسان در یک «جلوت» دائمی قرار دارد و رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی به حریم خصوصی او هجوم آورده‌اند. روزه فرصتی برای کنار کشیدن از این هیاهو، خلوت کردن با خود و خدا و تأمل در جایگاه خویش در هستی است. این خلوت، مقدمه خودآگاهی و انسانیتی عمیق‌تر است؛ همان گمشده انسان معاصر.

حجت الإسلام نریمانی همچنین با بیان اینکه روزه زمینه آزادی از بند عادت‌ها را فراهم می‌کند، گفت: روزه تمرین رهایی از زنجیر عادت‌ها و روزمرگی‌های مصرفی است و این جرأت را به انسان می‌دهد که از زندان عادت‌ها بیرون آید.

استادیار دپارتمان الهیات دانشگاه مفید ماه رمضان را «ماه رهایی» توصیف کرد و اظهار داشت: ماه رمضان، ماه خداست که سفره بی‌نهایت رحمت و مغفرت خود را گسترانیده و بندگان را به ضیافت خود فراخوانده است. در این ماه، نفس کشیدن تسبیح و خوابیدن عبادت محسوب می‌شود. وی افزود: رمضان دانشگاه انسان‌سازی است که در آن انسان با تمرین گرسنگی و تشنگی، روح خود را از زنگار گناه پاک می‌کند و با مهار نفس اماره، به مقام «انسان واقعی» نزدیک می‌شود. حجت الإسلام نریمانی در پایان با دعا برای همه مسلمانان تصریح کرد: از خداوند متعال مسئلت دارم که توفیق درک صحیح این ماه و بهره‌مندی از برکات بی‌پایان آن را به همه مسلمانان عنایت فرماید.

انتهای‌پیام/