گزارش آماری ــ تحلیلی تسنیم از نشر کتاب در فروردین‌ماه

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، هرساله در فروردین ماه و با نزدیک شدن به اردیبهشت ماه بازار انتشار عناوین تازه و تجدید چاپ ناشران حسابی داغ می‌شود، چرا که بهار نشر ایران همزمان با اردیبهشت ماه و برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران از راه می‌رسد و نشر، جانی دوباره می‌گیرد، امسال اما نمایشگاه کتاب تهران مانند ایام کرونا به‌شکل حضوری برگزار نشد و ناشران به عرضه مجازی کتاب‌های خود پرداختند.

طبیعی است که عدم برگزاری نمایشگاه کتاب تهران آن هم به‌شکل حضوری از حرارت معمول بازار نشر در چنین روزها و ماه‌های منتهی به اردیبهشت کاسته باشد، از سوی دیگر شنیده‌ها و دیده‌ها از بازار نشر، نشان می‌دهد که در 6ماهه گذشته با اوضاع نا‌به‌سامان بازار کاغذ، ناشران دست به عصا حرکت کرده‌اند و کمتر ناشری حاضر به پذیرش ریسک سرمایه‌گذاری و انتشار عناوین تازه بوده است،

اما، آمارهای رسمی نشر کتاب در فروردین ماه چیزی خلاف این گزاره را نشان می‌دهد. بر اساس آمارهای موجود در خانه کتاب در فروردین ماه سال جاری 11 هزار و 515 عنوان کتاب منتشر شده است، که از این میان هشت هزار و 417 عنوان تألیفی و سه هزار و 98 عنوان ترجمه بوده است، هشت هزار و 4 عنوان چاپ اول و سه هزار و 481 عنوان تجدید چاپ بوده است.

پرسشی که اینجا مطرح می‌شود، این است؛ آیا باید این آمار را پذیرفت؟ به‌عبارت دیگر، انتشار 11 هزار عنوان کتاب در یک ماه آن هم در فروردین ماه که نیمی از آن تعطیل بوده و کشور در شرایط جنگی به‌سر می‌برده، کمی دور از واقع است در حالی که در بازه‌های زمانی مشابه سال‌های گذشته ثبت چنین آماری به انجام نرسیده است، پس ماجرا چیست؟ و این آمار چگونه به دست آمده است؟

از آنجا که آمارهای ثبت‌شده در خانه کتاب، آمار اعلام وصول کتاب‌ها پس از انتشار است، به‌نظر می‌رسد بخشی از این آمار، کتاب‌های اعلام وصول ناشران است که در بهمن و اسفند ماه سال 1404  منتشر شده است و به‌دلیل شرایط جنگی کشور در اسفند ماه امکان ثبت آن‌ها برای ناشر در سامانه وزارت ارشاد وجود نداشته است؛ بنابراین با ثبت آن در فروردین ماه به‌عنوان آمار این ماه لحاظ شده است، پس نمی‌توان به‌طور قطعی ادعا کرد که انتشار عناوین کتاب در فروردین 1405 نسبت به بازه زمانی مشابه سال گذشته چه‌میزان افزایش داشته است و به این افزایش عناوین دل بست.

اما بررسی بخش‌های دیگر آمار نشر کتاب در فروردین ماه خالی از لطف نیست و تا حدودی بازتاب‌دهنده وضعیت نشر در سال تازه است.

آمارها نشان می‌دهد؛ شمارگان کل کتاب‌های به‌ثبت‌رسیده در فروردین ماه هشت میلیون و 404 هزار و 828 نسخه و میانگین شمارگان نیز 729 نسخه بوده است؛ این در حالی است که در فروردین ماه سال گذشته یعنی بازه زمانی مشابه، پنج هزار و 765 عنوان کتاب منتشره، در شمارگان چهار میلیون و 817 هزار و 203 نسخه کتاب یعنی میانگین 835 نسخه منتشر شده است.

کاهش 14درصدی شمارگان

مقایسه شمارگان کتاب در این ماه با بازه زمانی مشابه یعنی فروردین ماه 1404 حکایت از کاهش 14درصدی شمارگان دارد.

افزایش 62درصدی قیمت‌ها

ارزش ریالی کتاب‌های منتشرشده در فروردین ماه 20 میلیارد و 717 میلیون و 59 هزار و 840 ریال و میانگین قیمت کتاب 246 هزار تومان بوده است که در مقایسه با فروردین سال گذشته 62 درصد افزایش قیمت کتاب را شاهد هستیم.

آمار نشر کتاب‌های کودک و نوجوان

میان رده‌های دیویی نشر در فروردین ماه، کودک و نوجوان با دو هزار و 127 عنوان کتاب در صدر قرار دارد که از این تعداد، یک‌هزار و 251 عنوان تألیفی و 876 عنوان ترجمه بوده است، ناشران تهرانی یک‌هزار و 520 عنوان و ناشران شهرستانی، 607 عنوان کتاب منتشر کرده‌اند.

شمار کتاب‌های چاپ اول 868 عنوان و شمار تجدیدچاپ‌ها یک‌هزار و 259 عنوان بوده است. میانگین شمارگان کتاب در این حوزه یک‌هزار و 42 نسخه به ثبت رسیده است.

مقایسه شمارگان کتاب‌های کودک و نوجوان در فروردین ماه سال جاری با بازه زمانی مشابه سال گذشته حکایت از کاهش 16درصدی شمارگان این حوزه دارد.

میانگین قیمت کتاب کودک به 139هزار تومان رسید

ارزش ریالی کتاب‌های منتشرشده در حوزه کودک و نوجوان در فروردین ماه 3 میلیارد و 96 میلیون و 341 هزار ریال بوده است و میانگین قیمت کتاب در این حوزه با افزایش 55درصدی نسبت به بازه زمانی مشابه سال گذشته به 139 هزار تومان رسیده است.

پس از رده کودک و نوجوان، علوم اجتماعی با دو هزار و سه عنوان در رده بعدی قرار دارد و پس از آن ادبیات با یک‌هزار و 863 عنوان در رده بعدی قرار دارد.

از یک‌هزار و 863 عنوان کتاب منتشره در حوزه ادبیات، یک‌هزار و 282 عنوان تألیفی و 581 عنوان ترجمه بوده است. ناشران تهرانی یک‌هزار و 172 عنوان و ناشران شهرستانی 691 عنوان کتاب منتشر کرده‌اند. میانگین شمارگان در حوزه ادبیات هم‌چنان بسیار پایین و در حدود 572 نسخه بوده است، که مقایسه آن با بازه زمانی مشابه سال گذشته 4 درصد کاهش را نشان می‌دهد.

افزایش قیمت 34درصدی قیمت کتاب‌های حوزه ادبیات

ارزش ریالی کتاب‌های حوزه ادبیات نیز 2 میلیارد و 375 میلیون و 886 هزار و 940 ریال و میانگین قیمت کتاب 222 هزار تومان بوده است. مقایسه این رقم با بازه زمانی مشابه در سال گذشته نشان می‌دهد که کتاب‌های حوزه ادبیات با 34 درصد افزایش قیمت همراه بوده‌اند.

اما نکته قابل توجه در آمارهای نشر کتاب به حوزه کتاب‌های کمک‌درسی مرتبط است، این آمارها نشان می‌دهد که مجازی شدن مدارس موجب رشد و افزایش 18درصدی انتشار کتاب‌های کمک‌درسی آن هم در آستانه امتحانات پایان سال شده است.

آمارهای نشر در فروردین ماه نشان می‌دهد که 890 عنوان کتاب کمک‌درسی منتشر شده است که 382 عنوان چاپ اول و 508 عنوان تجدید چاپ بوده است،

همچنین در حالی که در تمامی رده‌های دیویی با کاهش شمارگان مواجه هستیم در رده کتاب‌های کمک‌درسی با افزایش 13درصدی شمارگان مواجه هستیم.

رشد 215درصدی قیمت کمک‌درسی‌ها

اما رشد قابل توجه قیمت کتاب‌های کمک‌درسی نیز حائز اهمیت است، آمارها نشان می‌دهد؛ کتاب‌های این حوزه با رشد 215درصدی در قیمت‌ها نسبت به بازه زمانی مشابه سال گذشته مواجه شده‌اند.

آمارهای نشر کتاب هرچند در دوره‌های مختلف با انتقاداتی نسبت به شیوه و نوع جمع‌آوری مواجه بوده‌اند، با این حال در سال‌های اخیر تنها منبع برای ارزیابی کمّی نشر ایران به‌شمار می‌رود، صنعتی که حالا با افزایش قیمت کاغذ و وابستگی آن به واردات طبق پیش‌بینی‌ها بیشتر به‌سمت دیجیتالی‌شده پیش خواهد رفت.

اما سوی دیگر این آمار را باید میان مخاطبان کتاب و نیز کتاب‌فروشان جست‌وجو کرد. بررسی‌های میدانی تسنیم از کتابفروشی‌های تهران حاکی از استقبال قابل‌توجه مخاطبان از خرید آثار تازه است. اگرچه به‌باور ناشران استقبال از نمایشگاه مجازی کتاب تهران به‌دلیل تبلیغات اندک کمتر از سال‌های گذشته بوده است اما تجربه این روزها در رویداد اردیبهشت کتاب که در باغ کتاب تهران برپاست، نشان می‌دهد هنوز هم مخاطبان برای خرید کتاب‌های مورد علاقه خود زحمت ساعت‌ها ایستادن در صف خرید و یا گرفتن امضا از نویسندهٔ موردعلاقهٔ خود را به‌جان می‌خرند.

جنگ رمضان بازگشت مردم به مطالعه را رقم زد

از سوی دیگر مؤسسات پخش کتاب نیز بر این مسئله اذعان دارند که جنگ رمضان و محدودیت دسترسی به اینترنت بر فروش کتاب و بازگشت مردم به خواندن متن مکتوب تأثیر قابل‌اعتنایی گذاشته است،

با این حال در روی دیگر این سکه، شرایط حاکم بر بازار، ناشران را نیز دچار تردیدهایی برای انتشار آثار تازه و تجدید چاپ آثار پیشین کرده است.

میزان استقبال از کتاب نشان می‌دهد که چشمه و جوانه فرهنگ و مطالعه در جامعه ایران حتی با وجود تنگناهای معیشتی و رویدادهای خاص اجتماعی مانند جنگ، هم‌چنان جاری است و حتی جانی تازه و نشو و نمایی نو بر خود گرفته است، پس باید طرحی نو برای نجات نشر از وضعیتی که می‌رود به آن دچار شود، در انداخت.

انتهای پیام/+