کتابی که سیدحسن نصرالله یک نفس مطالعه کرد

به گزارش خبرگزاری تسنیم، نشست بار دیگر یوسف؛ ماجرای کتاب خواندنیِ «خون دلی که لعل شد» در صحنه بین‌الملل همراه با رونمایی از ترجمه این کتاب به سه زبان آلمانی، هوسا و قزاقی، عصر دوشنبه 28 اردیبهشت (1405) هم‌زمان با سومین روز از هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، با حضور فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی ایران و ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران و قائم‌مقام نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد. 

در این نشست حجت‌الاسلام والمسلمین سیدکمیل باقرزاده؛ رایزن فرهنگی سابق ایران در لبنان، محمدامین ناجی؛ مدیر مؤسسه فرهنگی نسیم رحمت، محمد اخگری؛ معاون بین‌الملل مؤسسه فرهنگی پژوهشی انقلاب اسلامی، حسین محمدی‌سیرت؛ استاد دانشگاه امام صادق (ع) و امید رضایی؛ پژوهشگر، مدرس دانشگاه و مدیر خانه آفریقا، به سخنرانی پرداختند و از زوایای گوناگون، سرگذشت این کتاب در عرصه بین‌الملل را روایت کردند.

فراگیر شدن عنوان ترجمه اسپانیایی «خون دلی که لعل شد»

محمد اخگری در آغاز نشست، کتاب را سرآغاز یک زیست‌بوم فرهنگی خواند و با اشاره به سیر تحول نام آن در اقصی نقاط جهان گفت: این کتاب ابتدا به زبان عربی و با نام «إنّ مع الصّبر نصراً» متولد شد. بعدها در فارسی نام زیبای «خون دلی که لعل شد» بر آن نشست؛ اما در مسیر بین‌المللی، متناسب با ذائقه هر فرهنگ، نام و نمای آن تغییر کرد. در انگلیسی و اسپانیایی، «سلول شماره 14» نام گرفت و چنان پرآوازه شد که اگر امروز همین نام را در موتورهای جست‌وجو وارد کنید، احتمالاً بیش از نام اصلی و فارسی کتاب، نتیجه خواهید دید.

وی با مرور دامنه نفوذ ترجمه‌های این کتاب در جای جای جهان، افزود: نسخه ایتالیایی کتاب با ماجرایی شگفت رونمایی شد؛ در اوج فضایی که برخی نمی‌خواستند این کتاب در ایتالیا دیده شود، استادان دانشگاه رم خود پیش‌قدم شدند و مراسمی باشکوه برای رونمایی آن برگزار کردند. ترجمه چینی این اثر را انتشارات دانشگاه پکن چاپ کرد و اکنون در بیش از 30 پایگاه اینترنتی در سراسر چین عرضه می‌شود. یکی از استادان دانشگاه چین، پس از مطالعه، در پیامی گفته بود که «این کتاب بهترین کتابی است که می‌تواند تاریخ انقلاب ایران را بی‌واسطه از دل خاطرات منتقل کند.» همچنین به‌تازگی، بزرگ‌ترین ناشر روسیه، کتاب را به زبان روسی در مسکو منتشر کرده که این امر، پنجره تازه‌ای به سوی آسیای میانه برای این اثر باز می‌کند.

اخگری با اشاره به شمار ترجمه‌های کتاب گفت: با رونمایی از سه ترجمه جدید این اثر در این نشست، شمار ترجمه‌های کتاب به 25 زبان می‌رسد. حتی اکنون از کشورهایی با گویش‌وران محدود، مانند رومانی، نیز متقاضی ترجمه داریم و کتاب در نسخه سوئدی آن به چاپ دوم رسیده است.

کتابی که شهید سیدحسن نصرالله یک‌نفس مطالعه‌اش کرد

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدکمیل باقرزاده که خود مدیر اجرایی آماده‌سازی نسخه عربی و ابتدایی کتاب بود، سخنانش را با توصیف شیوه نگارش کتاب آغاز کرد و گفت: این کتاب، حاصل سلسله نشست‌های هفتگی رهبر شهید انقلاب با استاد برجسته زبان عربی، محمدعلی آذرشب، در دهه هفتاد بود. ایشان برای آن‌که زبان عربی را فراموش نکنند، خاطراتشان را از دوران کودکی به عربی بازمی‌گفتند و این گفت‌وگوها بعدها به پیشنهاد آقای آذرشب، مکتوب و منسجم شد. به همین دلیل، اصل کتاب عربی است و ترجمه فارسی پس از آن تهیه و منتشر شده است.

باقرزاده به شیوه ویرایش و آماده‌سازی کتاب اشاره کرد و ادامه داد: نخستین نسخه‌ای که به من سپردند، حتی فایل تایپی نبود؛ پرینتی از متن عربی بود و گفتند این را تبدیل به کتاب کن. من طی پنج-شش ماه، 10 بار این کتاب را از زوایای گوناگون خواندم. یک بار برای ویرایش، یک بار برای تیترزنی، یک بار برای انسجام تاریخی خاطرات. برای بیست تصویری که در کتاب آمده، هفتاد قصه را انتخاب کردم و با طراحان خانه «سه در چهار» ماه‌ها کار کردیم تا آن تصاویر، روح متن کتاب را بازتاب دهند.

وی سپس به نقطه عطف انتشار کتاب یعنی همراهی شهید سیدحسن نصرالله اشاره کرد و افزود: از آنجا که در مقدمه عربی، خود رهبر شهید انقلاب حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی حسینی‌خامنه‌ای با دست‌خط خود نوشته بودند «این کتاب را به جوانان جهان عرب هدیه می‌کنم»، لازم بود این کتاب به دست مخاطب واقعی‌اش برسد. پرینت اولیه کتاب را با نامه‌ای محرمانه خدمت شهید سیدحسن نصرالله فرستادم و سه سؤال از او پرسیدم: نظرتان درباره متن چیست؟ نام «إنّ مع الصّبر نصراً» را مناسب می‌دانید؟ و آیا حاضرید کتاب را در یکی از سخنرانی‌هایتان معرفی کنید؟

باقرزاده پاسخ سیدحسن نصرالله را چنین روایت کرد: ایشان پاسخ دادند؛ «کتاب عالی است.» درباره نام هم نگرانی برخی از دوستان در ایران را بی‌مورد دانستند و آن را برگرفته از روایت نبوی و کاملاً بجا خواندند و اما درباره معرفی، پذیرفتند و عنوان سخنرانی خود در چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب را «فإن مع الصبر نصرا» نهادند. همان شب، در مجتمع سیدالشهدا (ع)، پس از سخنرانی ایشان، 500 نسخه‌ای که برای عرضه در نمایشگاه برده بودیم، در کمتر از نیم ساعت فروخته شد.

او با نقل خاطره‌ای خصوصی از شهید سیدحسن نصرالله گفت: دو ماه بعد، توفیق دیدار با ایشان دست داد. فرمودند: «وقتی کتاب به دستم رسید، بعد از نماز مغرب و عشا بود. آن شب همه کارها را تعطیل کردم؛ کتاب را باز کردم و تا لحظه اذان صبح خواندم.» متن 300 صفحه‌ای کتاب را در یک شب به پایان برده بودند. سپس افزودند که این کتاب یک مشکل بزرگ را برای من حل کرد. همیشه دوستان حزب‌الله اصرار داشتند خاطراتم را بگویم و من ابا داشتم؛ می‌ترسیدم چنین کاری به خودبزرگ‌بینی تعبیر شود؛ اما روش رهبر در این کتاب به من آموخت چگونه می‌توان خاطرات را گفت، بی‌آنکه همه چیز را به خود منتسب کرد.

باقرزاده در پایان، کتاب را از نگاه جامعه لبنان چنین توصیف کرد: امروز در لبنان، این کتاب به منزله یک «کتاب درسی» برای زندگی به آن نگریسته می‌شود؛ چرا که 40 سال اول زندگی یک انسان، دوره ساخته شدن شخصیت اوست و این کتاب، روایت بی‌واسطه همان 40 سال از زندگی رهبر شهید انقلاب است. این کتاب به ما نشان می‌دهد که ایشان چگونه خودشان را ساختند. در لابه‌لای این خاطرات، درس‌هایی از اخلاق فردی، سیره شخصی، رابطه با خانواده، رابطه با خدا، رابطه با دشمن، نحوه ارتباط با دوستان و کار تشکیلاتی نیز نهفته است.

در ادامه نشست، کلیپی از شیخ ابراهیم زکزاکی، رهبر جنبش اسلامی نیجریه درباره قائد شهید انقلاب پخش شد. بهنام شعبانی دبیر نشست، بخشی از بیانات او را برای حاضران فارسی‌زبان چنین بازخوانی کرد: هنگامی که رهبر شهید انقلاب از میان ما رفت، در اصل تمام امت اسلام پدر خود را از دست داد. شخصیتی که مانندش را از زمان رحلت امام خمینی(ره) به چشم ندیده بودیم. با رهبر شهید خود پیمان می‌بندیم که راه او را ادامه دهیم، همان راهی که او جان خود را برای امت اسلام در آن فدا کرد، همان‌گونه که جدش امام حسین علیه‌السلام قرن‌ها پیش جان خود را برای بقای امت فدا کرد.

کتابی که بدل به سفیر عدالت‌خواهی شد

محمدامین ناجی، مدیر مؤسسه فرهنگی نسیم رحمت که مسئول ترجمه و انتشار کتاب در منطقه اسپانیایی‌زبان و پرتغالی‌زبان بوده است، کتاب را «سفیر عدالت‌خواهی» نامید و گفت: جریان این کتاب از جایی آغاز شد که حضرت آقا نخستین تقریظ خود بر کتاب خویش را نوشتند و فرمودند «می‌خواهیم با این کتاب با ملت‌های عدالت‌خواه آشنا شویم.» این پیام، روح تازه‌ای در کالبد کتاب دمید.

ناجی با اشاره به تأثیر کتاب بر عوامل تولید نسخه اسپانیایی، این تأثیر را نشانه نفوذ محتوا بر آنان دانست و افزود: مترجم مکزیکی کتاب، مارتا گونزالس و سه ویراستار آن از کلمبیا، اکوادور و آرژانتین، همگی چنان با متن ارتباط برقرار کردند که خود به مبلّغان پیام کتاب بدل شدند. حتی طراح جلد نسخه‌های اسپانیایی، پرتغالی و فرانسوی نیز از متن الهام گرفت. در جلسه رونمایی اسپانیا، درست در اوج اغتشاشات ایران، یکی از استادان دانشگاه مادرید جمله‌ای گفت که تکرارش در این جلسه هم نشان داد این کتاب چقدر جهان‌شمول شده است. او گفت «هرکس این کتاب را تا پایان بخواند، خود را مانند سیمرغ داستان عطار می‌بیند و می‌گوید من خود یک سیدعلی خامنه‌ای هستم.»

وی رونمایی کتاب در پارلمان کلمبیا را نقطه عطفی در دیپلماسی فرهنگی خواند و ادامه داد: کلمبیا کشوری است که بیش از چهار دهه از انقلاب می‌گذشت و ما هرگز نتوانسته بودیم در پارلمان آن سخنرانی کنیم. اما این کتاب و پیام رهبر انقلاب سبب شد که برای نخستین بار پس از چهار دهه، سفیر جمهوری اسلامی ایران بتواند در پارلمان کلمبیا و در میان سناتورها و نمایندگان، این کتاب را رونمایی و سخنرانی کند.

ناجی با ذکر خاطره‌ای از تأثیر کتاب بر یک کشیش کلمبیایی افزود: در آن جلسه، کشیشی به نام پدر دِ عُرفانو (پدر یتیمان) حضور داشت. او از اعضای کلیسای انقلابی آمریکای لاتین به شمار می‌رود و چهار بار به خاطر فعالیت‌هایش ترور شده است. او کتاب را با ماژیک‌های فسفری علامت‌گذاری کرده بود و گفت «رهبر شما در این کتاب می‌گوید که هنوز صدای قرآن خواندن مادرش در گوشش طنین‌انداز است. من هم کشیش شدنم را به خاطر نوای انجیل‌خوانی مادرم می‌دانم.» این همذات‌پنداری یک کشیش کلمبیایی با رهبر ما، نشان داد که این کتاب از مرزهای مذهبی عبور کرده است.

وی با اشاره به استقبال از کتاب در دانشگاه‌های آمریکای لاتین گفت: ما برای نخستین بار به دانشگاه کوکای کلمبیا که 200 سال قدمت دارد و توسط سیمون بولیوار تأسیس شده، دعوت شدیم. این دانشگاه که تا به حال به ایرانی‌ها اجازه سخنرانی نداده بود، پس از رونمایی کتاب در پارلمان، از ما برای عرضه کتاب و سخنرانی درباره تفکرات رهبر شهید دعوت کرد. این کتاب در آمریکای لاتین تاکنون 9 چاپ خورده است و نهمین چاپش امسال در نمایشگاه بین‌المللی کتاب بوگوتا عرضه شد.

ناجی همچنین از تأثیر کتاب بر خانم پرز، سفیر سابق بولیوی در ایران خبر داد و گفت: ایشان پس از مطالعه کتاب، خود دست به قلم برده و کتابی درباره برداشتش از جمهوری اسلامی ایران و ولایت فقیه نوشته که اکنون در مرحله بازبینی برای چاپ است. این کتاب، یک زن مسیحی را به مدافع ولایت فقیه بدل کرده است.

پروژه‌ای موفق در نشر بین‌الملل

حسین محمدی‌سیرت، استاد دانشگاه امام صادق (ع)، با اشاره به ابعاد مختلف این کتاب گفت: نخستین نکته این است که این کتاب، منهای محتوایش، در حوزه نشر، یک پروژه موفق بین‌المللی بود و می‌تواند به‌عنوان یک تجربه قابل توجه در حوزه نشر بین‌الملل مورد مطالعه قرار گیرد.

وی انتخاب قالب اتوبیوگرافی برای ترجمه به زبان‌های دیگر را هوشمندانه خواند و افزود: ماهیت کتاب یک اتوبیوگرافی است و این قالب از قالب‌های شاخص و پرمخاطب در حوزه نشر بین‌الملل محسوب می‌شود. گاهی قالب‌هایی برای ترجمه انتخاب می‌شود که مخاطب بین‌المللی چندان با آن ارتباط برقرار نمی‌کند، اما این قالب، خود جذابیت و قابلیت ذاتی دارد.

محمدی‌سیرت همچنین به ویژگی تعادل شخصیتی رهبر شهید انقلاب در این کتاب اشاره کرد و ادامه داد: یکی از ویژگی‌های برجسته این کتاب، نشان دادن تعادل شخصیتی ایشان است. در عین حال که اهل مبارزه‌اند، به شدت شخصیت معنوی دارند. خلوت دارند، اما به شدت اجتماعی و سیاسی‌اند. سخت و کوشا در عرصه اجتماعی، اما به شدت لطیف و نرم در حوزه خانواده. این کتاب یک شخصیت متعادل به معنای حقیقی کلمه را منتقل می‌کند.

وی افزود: رهبر شهید انقلاب در این کتاب فرموده‌اند «من برای ثبت در تاریخ می‌گویم که از معدود افرادی هستم که هر دو خط مقاومت و روشنگری را با هم درآمیختم.»؛ و خدا رحمت کند این امام شهید را که هر دو خط را تا به انتها طی کرد؛ خط مقاومت را تا قله شهادت و خط روشنگری را که به تربیت امتی منجر شد.

این مدرس دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود کتاب را بهانه‌ای برای معرفی سبک زندگی اسلامی دانست و گفت: این کتاب، در یک عینیت زندگی یک شخص متعادل و اسلام‌شناس، عملاً سبک زندگی اسلامی را به مخاطب منتقل می‌کند. همچنین فرصت بسیار مناسبی برای معرفی انقلاب اسلامی ایران است؛ چنانکه برای ترجمه ایتالیایی این کتاب، بیش از چهل صفحه پاورقی زده شد تا مفاهیمی مانند شهید نواب و مجاهدین خلق و… برای مخاطب ایتالیایی توضیح داده شود.

محمدی‌سیرت با نقل خاطره‌ای از رونمایی کتاب در شهر رم افزود: در جلسه رونمایی کتاب در رم، یک نویسنده خانم ایتالیایی گفت «من جایی از کتاب به شدت احساس رشک و حسرت به زن ایرانی کردم؛ آنجایی که این مرد درباره مادرش و همسرش صحبت می‌کند. کمتر روایتی در غرب با این احترام و با این نقش‌آفرینی در مورد زن صحبت می‌شود.» این درست در اوج جریان اغتشاشات بود و نشان داد که این کتاب می‌تواند روایت‌های جعلی را بشکند.

یک راهنمای عملی برای زندگی

امید رضایی، پژوهشگر و مدیر خانه آفریقا، آخرین سخنران این نشست بود. وی با اشاره به ترجمه کتاب به زبان هوسا گفت: انتخاب زبان هوسا انتخاب درستی بود، چرا که زبان مردم این منطقه، زبان احساسات است. مردم هوسا زبان، بسیار احساساتی هستند و عواطف برایشان اهمیت زیادی دارد. اصلاً گرایش به جریان شیخ زکزاکی در نیجریه هم بر اساس همین عواطف و از طریق آشنایی با مظلومیت و شهادت‌طلبی امام حسین (ع) شکل گرفت.

وی با اشاره به تحلیل‌های اندیشکده‌های غربی درباره گفتمان رهبر شهید انقلاب افزود: یک اندیشکده آمریکایی در گزارشی اشاره کرده که گفتمان رهبر ایران دارای دو محور «مظلومیت» و «مقاومت» است و این دو محور برای آفریقایی‌ها جذابیت دارد، چون آن‌ها در تمام تاریخشان مظلوم بوده‌اند و استعمار را با گوشت و پوست خود لمس کرده‌اند.

رضایی با بیان اینکه کتاب «خون دلی که لعل شد» یک کتاب راهنمای عملی است، ادامه داد: یک محقق غربی تعبیر جالبی درباره بیانات رهبر ایران به کار برده بود؛ گفته بود این بیاناتoptional manual  یعنی راهنمای عملیاتی است. یعنی به جای اینکه فقط حرف باشد، انگار یک دستورالعمل در آن وجود دارد که آدم را به کنش دعوت می‌کند.

وی با اشاره به گستره نفوذ زبان هوسا در آفریقا گفت: زبان هوسا زبانی پرکاربرد است. به‌عنوان نمونه، BBC هوسا بیش از 25 میلیون دنبال‌کننده در شبکه‌های اجتماعی دارد. این یعنی جمعیتی عظیم که می‌تواند مخاطب این کتاب باشد. پیام رهبر انقلاب پیش‌تر نشان داده که در این منطقه مخاطب دارد و این کتاب می‌تواند آن را گسترش دهد.

رضایی در پایان گفت: تمام رهبران شاخص دینی غرب آفریقا، از سنگال تا نیجریه، خاطره‌ای از تأثیرپذیری از امام خمینی (ره) و رهبر انقلاب دارند. این نشان می‌دهد که انتخاب این منطقه برای ترجمه کتاب تا چه اندازه هوشمندانه بوده است.

در پایان این نشست، با حضور فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت چهاردهم، ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران و قائم‌مقام نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران و جمعی از سخنرانان، از ترجمه کتاب «خون دلی که لعل شد» به زبان‌های آلمانی، هوسا و قزاقی رونمایی شد. مهاجرانی در لحظه رونمایی، این رونمایی را  به روح بلند، با فرهنگ و فرهنگ‌دوست امام شهید انقلاب تقدیم کرد.

هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیست‌وششم اردیبهشت تا دوم خرداد (1405) با شعار «بخوانیم برای ایران» در نشانی book.icfi.ir برگزار می‌شود.

انتهای پیام/