سیر تحول «ربوکاپ» در ایران؛ از شبیه‌سازی‌های ساده تا رباتهای انسان‌نما

به گزارش خبرنگار مهر، اسلام ناظمی، استاد دانشگاه شهید بهشتی و از بنیان‌گذاران مسابقات ربوکاپ در ایران در حاشیه مسابقات انتخابی ربوکاپ ۲۰۲۶ در جمع خبرنگاران به تشریح روند شکل‌گیری این رقابت‌ها در کشور پرداخت و گفت: نخستین دوره مسابقات ربوکاپ در ایران در سال ۱۳۷۹ در دانشگاه صنعتی امیرکبیر برگزار شد. در آن زمان رقابت‌ها صرفاً در قالب شبیه‌سازی نرم‌افزاری برگزار می‌شد و هنوز بخش سخت‌افزاری در مسابقات وجود نداشت.

وی افزود: در آن دوره تیم‌هایی از دانشگاه‌های امیرکبیر، شهید بهشتی، صنعتی شریف و خواجه نصیرالدین طوسی در مسابقات حضور داشتند و تعداد تیم‌ها به حدود پنج یا شش تیم محدود بود، اما این روند به تدریج گسترش پیدا کرد و در سال‌های بعد فعالیت مسابقات شکل جدی‌تری به خود گرفت.

الگوبرداری از ساختار جهانی ربوکاپ

به گفته ناظمی، لیگ‌های اولیه ربوکاپ در ایران بر اساس الگویی طراحی شد که پیش‌تر در سطح جهانی شکل گرفته بود. مسابقات جهانی ربوکاپ یکی دو سال پیش از آغاز رقابت‌ها در ایران راه‌اندازی شده بود و در سال ۲۰۰۰ نیز تیم دانشگاه صنعتی شریف توانست در مسابقات جهانی به مقام اول یا سوم دست پیدا کند؛ موفقیتی که موجب افزایش توجه‌ها به این حوزه در کشور شد.

چشم‌انداز ۲۰۵۰؛ تقابل ربات‌ها با بهترین تیم فوتبال جهان

وی با اشاره به اهداف بلندمدت برگزارکنندگان جهانی ربوکاپ خاطرنشان کرد: این مسابقات با هدف توسعه کاربردهای هوش مصنوعی در صنعت و زندگی روزمره طراحی شده است. یکی از اهداف استراتژیک این رقابت‌ها آن است که تا سال ۲۰۵۰ ربات‌هایی ساخته شوند که بتوانند به صورت فیزیکی با بهترین تیم فوتبال جهان مسابقه دهند و آن را شکست دهند.

این بنیان‌گذار مسابقات ربوکاپ در ایران افزود: در همین راستا کشورهایی مانند چین، ژاپن، آلمان، کانادا و برخی کشورهای اروپایی وارد این حوزه شدند تا بتوانند کاربردهای فناوری‌های هوشمند را در صنعت توسعه دهند.

حرکت از نرم‌افزار به سخت‌افزار و ربات‌های انسان‌نما

ناظمی درباره روند توسعه این مسابقات در جهان و ایران نیز توضیح داد: رقابت‌ها در ابتدا از حوزه نرم‌افزار آغاز شد و به تدریج به سمت سخت‌افزار و سپس ترکیبی از نرم‌افزار و سخت‌افزار حرکت کرد. پس از آن نیز حوزه‌هایی مانند ربات‌های انسان‌نما و بخش‌های متنوع دیگری به لیگ‌های مسابقات افزوده شد.

استقبال گسترده مدارس و دانشگاه‌ها

وی ادامه داد: ایران نیز همگام با جریان جهانی حرکت کرد و مسابقات ربوکاپ به تدریج در محافل دانشگاهی و دانش‌آموزی گسترش یافت. با این حال استقبال در سطح دانش‌آموزی حتی بیشتر از دانشگاه‌ها بود، زیرا در دانشگاه‌ها تمرکز بیشتری بر تولید مقاله علمی و حضور در کنفرانس‌ها وجود داشت، در حالی که ماهیت این رویداد بیشتر رقابتی است؛ هرچند در کنار آن کنفرانس‌های علمی نیز برگزار می‌شود.

به گفته ناظمی، در نتیجه همین استقبال، تیم‌های دانش‌آموزی و دانشجویی متعددی شکل گرفتند و مسابقات به تدریج گسترش یافت. در مقاطعی تعداد تیم‌های دانشگاهی به حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ تیم رسید و در مسابقات ایران اوپن نیز بیش از ۲۰۰ تیم از بخش‌های دانش‌آموزی و دانشگاهی حضور داشتند. در مجموع حدود سه تا چهار هزار نفر در این رویدادها مشارکت داشتند که نشان‌دهنده رشد قابل توجه این حوزه در کشور بود.

فاصله ایران با کاربردهای صنعتی هوش مصنوعی

وی در ادامه با اشاره به وضعیت بین‌المللی این رقابت‌ها اظهار داشت: در حالی که کشورهای پیشرفته توانسته‌اند کاربردهای صنعتی گسترده‌ای از این فناوری استخراج کنند، در ایران فعالیت‌ها بیشتر در سطح مسابقه باقی مانده و هنوز به مرحله توسعه کاربردهای صنعتی به شکل گسترده نرسیده است. بسیاری از تجهیزات مورد استفاده در تیم‌ها نیز در داخل کشور تولید نمی‌شود و باید وارد شود.

چالش‌های مالی و کمبود حمایت صنعتی

ناظمی افزود: در برخی مقاطع تجهیزات اولیه برای تیم‌ها خریداری و وارد شد، اما محدودیت‌های مالی وجود داشت و صنایع و بانک‌ها نیز آن‌گونه که انتظار می‌رفت در این حوزه سرمایه‌گذاری نکردند.

عصر هوش مصنوعی؛ از ربات‌های خدمتکار تا جاروبرقی‌های هوشمند

وی همچنین با اشاره به تحولات جهانی فناوری گفت جهان از مرحله عصر اطلاعات عبور کرده و اکنون وارد عصر هوش مصنوعی شده است. در بسیاری از کشورها کاربردهای این فناوری در زندگی روزمره مشاهده می‌شود؛ از ربات‌های خدمتکار در رستوران‌ها گرفته تا جاروبرقی‌های هوشمندی که به صورت خودکار خانه را تمیز می‌کنند و امروزه در بسیاری از خانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

رقابت ربات‌ها با انسان‌ها در میدان فوتبال

این استاد دانشگاه درباره تحقق ایده رقابت ربات‌ها با انسان‌ها در فوتبال نیز گفت: چند سال پیش در مسابقاتی که در برزیل برگزار شد، ربات‌های انسان‌نما در قالب تیم‌های پنج نفره در برابر انسان‌ها قرار گرفتند و توانستند در آن رقابت پیروز شوند. پیشرفت این حوزه بسیار چشمگیر بوده است؛ به‌طوری که ربات‌هایی که در گذشته حتی قادر به ایستادن نبودند، امروز می‌توانند بدوند، بپرند و حرکاتی شبیه انسان انجام دهند.

کاهش مشارکت دانشگاه‌ها به دلیل هزینه‌ها

ناظمی در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت دانشگاه‌های کشور در این حوزه اشاره کرد و گفت: در سال‌های اخیر استقبال دانشگاه‌ها از این فعالیت‌ها کاهش یافته است. یکی از دلایل اصلی این موضوع افزایش قابل توجه هزینه‌هاست؛ به طوری که در گذشته با حدود ۲۰ میلیون تومان امکان اعزام یک تیم به مسابقات خارجی وجود داشت، اما امروز برای اعزام یک تیم هزینه‌ای در حدود یک میلیارد تومان نیاز است.

نبود جایگاه رسمی فعالیت‌های رقابتی در ساختار دانشگاهی

وی افزود: از سوی دیگر نظام ارزیابی دانشگاه‌ها بیشتر بر تولید مقاله، حضور در کنفرانس‌ها و انتشار کتاب متمرکز است و فعالیت‌های رقابتی مانند ربوکاپ در شاخص‌های رسمی علمی جایگاه پررنگی ندارد؛ به همین دلیل بسیاری از دانشگاه‌های دولتی کمتر به این حوزه ورود می‌کنند.