«سنگر تئاتر» در میانه جنگ؛ جشنواره مقاومت چه روایتی دارد؟

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، گاهی یک جشنواره فقط با تعداد آثار، سالن‌ها و چهره‌هایی که روی صحنه می‌روند تعریف نمی‌شود؛ شرایطی که جشنواره در آن برگزار می‌شود نیز بخشی از هویت آن است. بیستمین جشنواره بین‌المللی تئاتر مقاومت این‌بار در شرایطی آغاز شد که به گفته دبیر جشنواره، فراخوان آن با «جنگ دوم» و برگزاری‌اش با «جنگ سوم» همزمان شده است؛ اتفاقی که برگزارکنندگان می‌گویند نه‌تنها فعالیت جشنواره را متوقف نکرد، بلکه بخش قابل توجهی از تولیدات آن را به سمت روایت همین روزها برد.

افتتاحیه جشنواره عصر دوشنبه 30 شهریورماه در تالار اصلی مجموعه فرهنگی برج آزادی برگزار شد؛ مراسمی با حضور جمعی از مدیران فرهنگی، هنرمندان و مسئولان، که در آن از «سنگر تئاتر» سخن گفته شد، از شهدا یاد شد، درباره تغییرات جهان صحبت شد و در نهایت، جشنواره‌ای که قرار است بیش از 500 نوبت اجرا در سراسر کشور داشته باشد، رسماً کار خود را آغاز کرد.

جشنواره‌ای که جنگ، موضوعش را به‌روز کرد

محمد کاظم‌تبار، دبیر بیستمین جشنواره بین‌المللی تئاتر مقاومت، شاید مهم‌ترین تفاوت این دوره با دوره‌های گذشته را در شرایط برگزاری آن می‌بیند. او گفت بیستمین جشنواره «از حیث برگزاری در جنگ، متفاوت‌ترین رویداد است».

به گفته او، فراخوان جشنواره با جنگ دوم همراه شد و برگزاری آن با جنگ سوم؛ با این حال «سنگر تئاتر» حفظ شد. حاصل این مسیر، چند کتاب، تولید روایت‌های دراماتیک و 20 اثر نمایشی است که از 31 شهریورماه روی صحنه می‌روند.

اما نکته مهم‌تر در سخنان دبیر جشنواره، آماری است که تصویری از جهت‌گیری این دوره ارائه می‌دهد: بیش از 70 درصد کارهای تولیدشده برای جنگ دوم و سوم است.

این یعنی جنگ برای این دوره از جشنواره صرفاً یک موضوع در میان موضوعات دیگر نبوده و به بخشی از تجربه مستقیم تولید تبدیل شده است؛ تجربه‌ای که حالا قرار است از مسیر نمایش، روایت شود.

از «روایت» تا «تولید»؛ تئاتر قرار است چه چیزی را ثبت کند؟

کاظم‌تبار از چند کتاب و هشت متن کتاب مرتبط با جنگ رمضان سخن گفت؛ آثاری که به گفته او با تلاش نویسندگان تولید شده‌اند. در همین مسیر، مجموعه نمایشنامه «هشت صحنه از جنگ رمضان» نیز در آیین افتتاحیه رونمایی شد.

در کنار آن، نمایش «بچه‌های میناب» به کارگردانی جعفر قاسمی روی صحنه رفت؛ نمایشی که نامش، یادآور یکی از رخدادهایی است که در سخنان مسئولان جشنواره نیز به آن اشاره شد.

این اتفاق‌ها نشان می‌دهد جشنواره تلاش کرده است بخشی از اتفاقات اخیر را در فاصله‌ای کوتاه به ماده خام تولید هنری تبدیل کند. پرسش اصلی اما این است که این سرعت در روایت، چگونه می‌تواند به آثاری ماندگار منجر شود؛ پرسشی که پاسخ آن نه در افتتاحیه، بلکه در مواجهه مخاطب با خود آثار مشخص خواهد شد.

شفیعی: جشنواره باید از شکل قدیمی فاصله بگیرد

مهدی شفیعی، معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز در افتتاحیه بر تغییر شیوه برگزاری جشنواره تأکید کرد.

او گفت از مقطعی برگزارکنندگان به این نتیجه رسیدند که اجراها در شهرهای مختلف برگزار شود تا اثرگذاری بیشتری داشته باشد. از نگاه شفیعی، شرایط امروز که مفهوم مقاومت ملموس‌تر شده، می‌تواند زمینه‌ای برای بازتعریف ارتباط جشنواره با مخاطب باشد.

او ابراز امیدواری کرد از دوره‌های بعد، مخاطبان بتوانند آثار به صحنه رفته را ببینند، این آثار نقد شوند و چهره‌های شاخص تئاتر نیز برای تولید آثار مرتبط با دفاع مقدس وارد میدان شوند.

در این نگاه، جشنواره صرفاً محل ارائه چند اثر نیست؛ قرار است محلی برای دیدن، نقد کردن و ایجاد پیوند میان نسل‌های مختلف تئاتر باشد؛ از پیشکسوتان گرفته تا نسل جدید.

وقتی سیاست خارجی به افتتاحیه تئاتر می‌رسد

یکی از متفاوت‌ترین بخش‌های افتتاحیه، سخنان سعید خطیب‌زاده، معاون وزیر امور خارجه، بود؛ سخنانی که بخش قابل توجهی از آن به تحلیل شرایط سیاسی و بین‌المللی اختصاص داشت.

خطیب‌زاده با گرامیداشت یاد شهدای انقلاب، دفاع از کشور، شهدای دنا و میناب و دیگر شهدای جنگ‌های اخیر، شرایط امروز را بخشی از یک واقعه تاریخی دانست و گفت کشور در «پیچیده‌ترین عملیات‌هایی» قرار دارد که دست‌کم در چند صد سال اخیر به خود دیده است.

او جنگ اول، جنگ دوم و جنگ روز سیزدهم را جدا از یکدیگر ندانست و آن‌ها را تداوم چندین ماه جنگ توصیف کرد.

اما سخنان او از جنگ فراتر رفت و به تصویری از نظم جهانی رسید که به گفته وی در حال تغییر است. خطیب‌زاده گفت «آن دنیای قدیمی که می‌شناختیم دیگر وجود ندارد» و در ادامه از تغییر جایگاه حقوق بین‌الملل، ارزش‌های جهان‌شمول و نقش ایالات متحده آمریکا در نظم پیشین جهان سخن گفت.

در نهایت نیز او شرایط موجود را یک دوراهی تاریخی دانست: یک مسیر، «راه تسلیم» و مسیر دیگر، «راه مقاومت»؛ راهی که به گفته او ملت ایران در طول تمدن تاریخی خود برگزیده است.

این بخش از افتتاحیه نشان داد که «مقاومت» در این جشنواره تنها یک عنوان هنری نیست و برگزارکنندگان و سخنرانان مراسم، آن را در پیوند با روایت سیاسی و تاریخی شرایط امروز تعریف می‌کنند.

تجلیل از زارعی؛ یک نسل که با جشنواره بزرگ شد

در میان سخنرانی‌ها و روایت‌های کلان افتتاحیه، تجلیل از کوروش زارعی، وجهی شخصی‌تر به مراسم داد.

زارعی پس از تجلیل گفت زمانی که جوان‌تر بوده، سال‌ها منتظر اعلام فراخوان جشنواره می‌مانده تا بتواند در آن شرکت کند. او از حضور خود در دوره‌های مختلف و دریافت جایزه سخن گفت و تأکید کرد این جشنواره در رشد و تعالی او در تئاتر نقش داشته است.

او جمله‌ای گفت که شاید بتوان آن را خلاصه‌ای از نسبت شخصی یک هنرمند با این رویداد دانست: «خودم را جزو تئاتر مقاومت ایران می‌دانم.»

اعداد یک جشنواره در حال گسترش

در کنار تمام روایت‌های افتتاحیه، آمارهای ارائه‌شده از سوی دبیر جشنواره نیز تصویری از ابعاد این دوره به دست می‌دهد.

431 اثر در بخش صحنه‌ای، 318 اثر در بخش «سردار آسمانی»، 552 ثبت‌نام در بخش «افق مقاومت»، 78 اثر در سمینار علمی ـ پژوهشی و 110 اثر در بخش ملل دریافت شده است.

در مسابقه نمایشنامه‌نویسی نیز 345 اثر به دبیرخانه رسیده و ارسال آثار تا 15 مهرماه ادامه دارد. بخش بین‌الملل نیز به دلیل ادامه روند ارسال آثار هنوز جمع‌بندی نشده، اما آثاری از عراق، شمال آفریقا، عمان، لبنان و ترکیه به جشنواره ارسال شده است.

از 31 شهریورماه نیز بخش «روایت حماسه» با 70 اثر در تمام استان‌های کشور آغاز می‌شود.

کاظم‌تبار همچنین از برگزاری بیش از 500 نوبت اجرا در سراسر کشور خبر داد؛ در حالی که در دوره گذشته 270 نوبت اجرا برگزار شده بود. به گفته او، ارسال آثار نیز نسبت به دوره قبل حدود 40 تا 50 درصد افزایش داشته است.

این اعداد، در کنار تأکید بر اجرای آثار در شهرهای مختلف، نشان می‌دهد جشنواره بیستم تلاش کرده است از یک رویداد محدود به سالن‌های تئاتر فاصله بگیرد و گستره جغرافیایی آن را افزایش دهد.

از برج آزادی تا شهرهای ایران

در پایان افتتاحیه، از خانواده شهید رضا خزایی، هنرمند شهید رضا پارسا مقدم و پیشکسوتان هنر تئاتر مقاومت تجلیل شد؛ مراسمی که از قرائت صلوات خاصه امام رضا (ع) و ادای احترام به شهدا آغاز شده بود.

بیستمین جشنواره بین‌المللی تئاتر مقاومت با شعار «ایران، صحنه جاودان مقاومت» حالا وارد مرحله اجرا شده است؛ مرحله‌ای که می‌تواند مشخص کند روایت‌هایی که در روزهای جنگ با سرعت تولید شده‌اند، چگونه روی صحنه می‌نشینند و با مخاطب ارتباط برقرار می‌کنند.

این جشنواره در شرایطی به ایستگاه بیستم رسیده که برگزارکنندگانش می‌گویند جنگ نتوانسته «سنگر تئاتر» را تعطیل کند. حالا اما بخش مهم ماجرا تازه آغاز شده است: اینکه این سنگر، در سالن‌های تئاتر، میدان‌های شهر و میان مخاطبان سراسر کشور، چه روایت‌هایی برای گفتن خواهد داشت.

انتهای پیام/