هجرتی که به ظاهر ناتمام ماند اما به لقای امام ختم شد

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: حضرت فاطمه معصومه سلام‌الله‌علیها از شاخص‌ترین بانوان خاندان اهل‌بیت علیهم‌السلام است؛ بانویی که جایگاه ایشان تنها به انتسابش به امام موسی کاظم علیه‌السلام و خواهر امام رضا علیه‌السلام محدود نمی‌شود، بلکه روایات متعددی از اهل‌بیت علیهم‌السلام درباره فضیلت و مقام ایشان نقل شده است. در یکی از مشهورترین این روایات، امام صادق علیه‌السلام پیش از ولادت حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها از دفن بانویی از فرزندان خود در قم خبر می‌دهد و برای او جایگاهی ویژه بیان می‌کند.

یکی از روشن‌ترین نشانه‌های این جایگاه، زیارت‌نامه مأثور حضرت معصومه سلام‌الله‌علیهاست؛ زیارتی که بنا بر نقل، امام رضا علیه‌السلام آن را به سعد بن عبدالله تعلیم کرده است. در این روایت، امام رضا علیه‌السلام می‌فرماید: «مَنْ زَارَهَا عَارِفاً بِحَقِّهَا فَلَهُ الْجَنَّهُ»؛ هر کس او را در حالی که حق و جایگاهش را می‌شناسد زیارت کند، پاداشش بهشت است. سپس زیارت‌نامه‌ای با سلام بر پیامبران، حضرت فاطمه زهرا و ائمه علیهم‌السلام نقل می‌شود. اینکه برای یک بانوی غیرمعصوم، چنین زیارت مأثوری از امام معصوم نقل شده، خود نشان‌دهنده جایگاه ممتاز حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها در میان خاندان اهل‌بیت علیهم‌السلام است.

اما یکی از ابعاد کمتر مورد توجه شخصیت حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها، «هجرت» ایشان است. در سال 201 هجری قمری، پس از آنکه امام رضا علیه‌السلام به اجبار مأمون از مدینه به خراسان منتقل شد، حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها نیز برای دیدار برادر راهی خراسان شد. این سفر در نهایت به دلیل حوادثی که در مسیر رخ داد و بیماری ایشان، به قم ختم شد. بنا بر گزارش‌های تاریخی، حضرت در 23 ربیع‌الاول سال 201 هجری وارد قم شدند و پس از حدود 17 روز اقامت، در دهم ربیع‌الثانی همان سال از دنیا رفتند.

این هجرت را می‌توان در پرتو آیه‌ای از قرآن معنا کرد که درباره مهاجرت مؤمنان می‌فرماید: «… وَ مَنْ یَخْرُجْ مِنْ بَیْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِکْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ»؛ هر کس از خانه خود به قصد هجرت به سوی خدا و پیامبر خارج شود و مرگ او را دریابد، پاداشش بر خداست. حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها نیز خانه و شهر خود را ترک کرد، در مسیر دیدار حجت خدا و برادرش امام رضا علیه‌السلام قرار گرفت و پیش از رسیدن به مقصد، در غربت از دنیا رفت.

این معنا با سخن دیگری از امیرالمؤمنین علیه‌السلام درباره حقیقت «هجرت» نیز قابل تأمل است. حضرت در خطبه‌ای می‌فرماید: «لَا یَقَعُ اسْمُ الْهِجْرَهِ عَلَى أَحَدٍ إِلَّا بِمَعْرِفَهِ الْحُجَّهِ فِی الْأَرْضِ، فَمَنْ عَرَفَهَا وَأَقَرَّ بِهَا فَهُوَ مُهَاجِرٌ»؛ یعنی عنوان مهاجر بر کسی صدق نمی‌کند مگر با شناخت حجت خدا در زمین؛ پس هر کس او را بشناسد و به او اقرار کند، مهاجر است. این روایت در نهج‌البلاغه و نیز در منابع حدیثی پس از آن نقل شده است.

از این زاویه، هجرت حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها تنها یک سفر خانوادگی نیست؛ حرکتی است که مقصد آن دیدار امام و حجت خداست. او در روزگاری که امام رضا علیه‌السلام از مدینه دور شده بود، راه خراسان را در پیش گرفت و در میانه راه، سرنوشتش به قم گره خورد. بنابراین می‌توان گفت هجرت او نمونه‌ای روشن از پیوند «هجرت» با «معرفت و ولایت» است؛ همان معنایی که امیرالمؤمنین علیه‌السلام در تعریف مهاجر بر آن تأکید می‌کند.

پس هجرت حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها هرچند به ظاهر با رسیدن به مقصد و دیدار امام رضا علیه‌السلام ناکام ماند، اما در حقیقت به لقای حقیقیِ امام و رضای الهی انجامید. او در مسیر شناخت و همراهی با حجت خدا از خانه و دیار خود گذشت و جانش را در این راه گذاشت. از این منظر، حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها مصداقی روشن از «مهاجر حقیقی» است؛ کسی که هجرتش با معرفت و ولایت پیوند خورد. او به ظاهر به دیدار امام نرسید، اما نام و یادش در جوار اهل‌بیت علیهم‌السلام ماندگار شد.

انتهای‌پیام/