مستند “بوم‌نگارانه” پناه مردم از زندگی شهری است/ ضرورت “مستندنگاری”

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، آرمان قلی‌پور دشتکی از مستندسازانی است که توجه ویژه‌ای به ساخت مستندهای بوم‌‌نگارانه دارد. «فرزندان خونیار» یکی از مستندهای اوست که جوایز زیادی را کسب کرد و مستند بلند «حماسه شیرعلیمردان خان بختیاری» روایتی از یک قهرمان ملی است که علیه استبداد قیام می‌کند. او در نهمین جشنواره تلویزیونی مستند توانست جایزه ویژه هیئت داوران را برای ساخت فیلم مستند «هستی و نیستی» برنده شود. 

مستند «هستی و نیستی» روایتی از مرگ دختری 13 ساله به نام هستی است که در جریان تیراندازی در آئین‌ سوگ بختیاری جان خود را از دست می‌دهد. فیلم از این واقعه تلخ آغاز می‌شود و سپس به بررسی حضور تفنگ در آئین‌های سور و سوگ و همچنین سنت شکار در میان بخشی از جامعه بختیاری می‌پردازد.

آرمان قلی پور دشتکی درباره ساخت فیلم مستند در خارج از پایتخت و سوژه‌های بوم‌نگارانه صحبت کرد.

او درباره تجربیات خود از فیلمسازی در زاگرس و مردم بختیاری گفت: من به عنوان کسی که سالهاست در جغرافیای بومی و محلی فیلم می‌سازم، بر این موضوع که مستندهای بومی دارای جذابیت فراوانی برای مخاطبان هستند، صحه می‌گذارم. می‌خواهم به مستند ماندگاری به نام «علف» اشاره کنم؛ فیلمی که ده‌ها سال است از تولید آن گذشته اما همچنان برای مخاطبان جذابیت دارد و اتفاقا بخش جذاب آن دقیقا همان‌جایی است که به کوچ عشایر بختیاری می‌پردازد.

وی ادامه داد: در شرایطی که زیست شهری با بحران‌های مختلفی مثل فشار اقتصادی، آلودگی هوا، و ترافیک همراه است، تماشاگران سینمای مستند بیش از هر زمان دیگر به دنبال یافتن آرامش، هویت و طبیعت در دل روایت‌های مستند هستند. مستندهای قوم‌نگارانه توانسته‌اند بخشی از این نیاز روحی و فرهنگی را پاسخ دهند.

قلی‌پور تاکید کرد: به عبارت دیگر، در این شرایط سخت، مخاطبان ما به دنبال بخش گمشده هویت فردی و فرهنگی خودشان می‌گردند؛ در این شرایط، طبیعی است فیلم‌هایی که در فضای دیگری به جز اتسمفر شهری ساخته می‌شوند مورد استقبال مردم قرار بگیرند. حال، کافی است به طبیعت زیبا بومی، کارگردانی خلاقانه و شیوه روایی جذاب نیز اضافه شود تا مخاطب از هر چیز دیگری بی‌نیاز شود. دقت کنید که در جشنواره تلویزیونی مستند و دیگر رویدادها که بخش آرای مردمی دارند، اکثراً چنین مستندهایی مورد استقبال قرار گرفتند. این مستندها یک حلقه گمشده برای مردم هستند و آنها را به دنیای خیال‌پردازی می‌برند.

این فیلمساز مستند با ذکر یک مثال صحبت‌های خود را ادامه داد و گفت: در فضای مجازی می‌بینید که ویدئویی از یک زندگی ساده روستایی در دل طبیعت، بسیار پربازدید می‌شود. این اتفاق معنا دارد و آنهم این است که مردم برای فرار از فشار زندگی روزمره شهری و صنعتی به طبیعت روی می‌آورند. حال فرض کنید که کسی امکان چنین سفری در طبیعت را پیدا نکند، اما جایی مثل تلویزیون به ویژه شبکه مستند با قاب تصاویر مستند او را به این دنیا ببرد؛ طبیعی است که مورد استقبال قرار بگیرد. بنابراین می‌توان گفت ساخت مستندهای قوم‌نگارانه در فضایی خارج از پایتخت و شهرهای شلوغ، به ویژه در زیست‌بوم‌های محلی، روستایی و عشایری به این دلیل مورد استقبال قرار می‌گیرد که حلقه گمشده‌ای در زندگی مردم هستند.

آرمان قلی‌پور دشتکی در هشتمین دوره جشنواره تلویزیونی مستند با مستندنگاری «یتیم‌خانه بی‌بی»، برنده جایزه بهترین مستندنگاری شد. او درباره اهمیت مستندنگاری گفت: سال‌هاست که در جشنواره تلویزیونی مستند به عنوان فیلمساز شرکت می‌کنم، اما همیشه نیم‌نگاهی هم به بخش مستندنگاری داشتم و طرح‌هایی که برگزیده می‌شد را رصد و بررسی می‌کردم. به ذهنم رسید آن طرحی که قبل از ساخت فیلم مستند می‌نویسم را در قالب روایت متنی بنویسم و در جشنواره شرکت بدهم. معتقدم توجه به مستندنگاری زمانی مهم می‌شود که طرحی برای ساخت مستند دارید، اما بنابر دلایل مختلف امکان تولید وجود ندارد.

وی مستندنگاری را قدم اول برای تولید فیلم مستند دانست و گفت: بنابراین می‌توان گفت مستندنگاری دقیقا همان کاری است که من فیلمساز قبل از آغاز ساخت فیلمم انجام می‌دهم. فراموش نکنید که نوشتن، تحقیق و پژوهش، ستون و شاکله اصلی فیلم مستند است. من فکر می‌کنم بها دادن به مستندنگاری بتواند طرفداران مستندهای مکتوب را بالا ببرد. کافی است کمی خلاقیت در نوشتن به کار برده شود.

او با اشاره به اینکه می‌توان از مستندنگاری‌های نوشته شده فیلم مستند ساخت، بیان کرد: علاوه براین، بسیاری از مستندنگاری‌هایی که در جشنواره حضور داشته اما برگزیده نشده‌اند، خودشان می‌توانند به عنوان یک طرح اولیه برای ساخت یک فیلم مستند مطرح بشوند. از سویی دیگر، حتی اگر مستندنگار خودش نتواند فیلم بسازد، با استفاده از همین مستندنگاری و پیوند با فیلمساز می‌تواند اثر فاخری با پشتوانه تحقیق و پژوهش قوی تولید کند. گاهی اوقات ممکن است فیلمساز مستند از کنار یک اتفاق به راحتی عبور کند و توجه چندانی به آن نداشته باشد اما زمانی که از دریچه ذهنی یک مستندنگار به آن موضوع نگاه کند، عمیق‌تر بشود؛ در اینجا کافی است که آن سوژه توسط مستندنگار به درستی پرورش پیدا کند.

کارگردان «فرزندان خونیار» در پایان گفت: جایزه مستندنگاری برایم باارزش‌تر است. شاید بتوان گفت یکی از حلقه‌های گمشده سینمای مستند ما، نوشتن و مستندنگاری است. شاید بتوان گفت دوره اینکه فیلمساز برود، کلی راش بگیرد و سپس روی میز تدوین تصمیم بگیرد، چه خروجی دربیاورد، گذشته است؛ چرا که منجر به فیلم دقیق و جدی نمی‌شود. در نقطه مقابل، اگر از ابتدا سوژه به درستی نوشته شود و تحقیق و پژوهش عمیق‌تری صورت بگیرد، هم هزینه‌های تولید کاهش پیدا می‌کند و هم خروجی باکیفیت‌تری خواهیم داشت.

انتهای پیام/