شانگهای در کنار ایران؛ پیام بیانیه بیشکک به واشنگتن چیست؟

خبرگزاری مهر، گروه سیاست: بیانیه پایانی نشست سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، فراتر از یک موضع‌گیری معمول دیپلماتیک، حامل پیامی مهم درباره تحولات نظم جهانی است؛ به‌ویژه آنکه کشورهایی مانند چین، روسیه، هند و پاکستان در کنار ایران، حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی را محکوم کرده و بر حل‌وفصل سیاسی مناقشه تأکید کردند.

این موضع‌گیری در سالی صورت می‌گیرد که سازمان همکاری شانگهای، ۲۵ سال از تأسیس خود را پشت سر می‌گذارد؛ سازمانی که امروز از یک چارچوب محدود امنیتی در آسیای مرکزی، به یکی از مهم‌ترین سازوکارهای همکاری میان قدرت‌های آسیایی تبدیل شده است. قرقیزستان نیز در دوره ریاست خود بر این سازمان، شعار «۲۵ سال سازمان همکاری شانگهای؛ با هم برای صلح، توسعه و رفاه پایدار» را برگزیده است؛ شعاری که در سایه تحولات امنیتی اخیر، معنایی فراتر از یک عنوان تشریفاتی پیدا می‌کند.

در چنین فضایی، بیانیه بیشکک را می‌توان آزمونی برای همین ادعای «همکاری برای صلح» دانست. اعضای سازمان، در حالی بر مخالفت با اقدامات یکجانبه و ضرورت حل‌وفصل سیاسی بحران تأکید کرده‌اند که جنگ و بی‌ثباتی در غرب آسیا می‌تواند مستقیماً امنیت انرژی، تجارت و مسیرهای ترانزیتی کشورهای آسیایی را تحت تأثیر قرار دهد.

اهمیت این موضع زمانی بیشتر می‌شود که نام هند را در میان امضاکنندگان ببینیم؛ کشوری که همزمان روابط راهبردی نزدیکی با آمریکا دارد. بنابراین، حمایت دهلی‌نو را نمی‌توان لزوماً به معنای شکل‌گیری یک جبهه ضدآمریکایی دانست، اما نشان می‌دهد مخالفت با جنگ و اقدامات یکجانبه، فراتر از متحدان سنتی تهران رفته است. برای ایران نیز این موضع‌گیری یک فرصت است؛ فرصتی برای تبدیل حمایت سیاسی اعضای شانگهای به همکاری‌های عملی‌تر در حوزه‌های انرژی، تجارت، ترانزیت و اقتصاد.

مخالفت با اقدامات قهری یکجانبه

اعضای سازمان همکاری شانگهای بدون اشاره مستقیم به تحریم‌های آمریکا علیه ایران و کشورهایی که با تهران تجارت می‌کنند و همچنین تحریم‌های غرب علیه روسیه به دلیل جنگ اوکراین، اعلام کردند با هرگونه «اقدامات قهری یکجانبه» که مغایر با قواعد سازمان ملل متحد و سازمان تجارت جهانی باشد، مخالف هستند. آنها هشدار دادند چنین اقداماتی می‌تواند «تاثیر منفی بر اقتصاد جهانی» داشته باشد.

حمایت سازمان همکاری شانگهای از حقوق هسته ای ایران

رهبران سازمان همکاری شانگهای همچنین از حقوق ایران به عنوان یکی از اعضای پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) حمایت کردند. کشورهای عضو در بیانیه خود بر «حق مسلم» اعضا برای توسعه تحقیقات، تولید و استفاده از انرژی اتمی «برای اهداف صلح‌آمیز» تاکید کردند و خواستار تداوم همکاری‌های بین‌المللی «عادلانه، پایدار و متقابلاً سودمند» در این زمینه «بدون تبعیض» شدند. اعضای سازمان همکاری شانگهای تاکید کردند هرگونه اقدامی که این حق را محدود کند، «مغایر با حقوق بین‌الملل» است.

آینده جهان به سمت چند قطبی و چندجانبه گرایی پیش می رود

سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان پس از پایان نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در گفت‌وگویی اظهار داشت: بیانیه پایانی این اجلاس نسبتا طولانی است. مواضع بیان‌شده در این بیانیه، مواضع خوبی در رابطه با مسائل جهانی است. در قسمتی که به ایران مربوط می‌شود، تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی صراحتاً محکوم شده است. با مردم ایران در رابطه با جنایت‌هایی که صورت گرفته ابراز همدردی شده و به‌ویژه به شهادت رساندن مقام معظم رهبری را به صورت روشن محکوم کرده‌اند. در مجموع بیانیه خوبی بود. یکی دو کشور نیز درباره برخی موارد نقطه‌نظراتی داشتند که با آنها گفت‌وگو کردیم و موضوع حل و بیانیه هم صادر شد.

وزیر امور خارجه کشورمان گفت: بیش از هر زمان دیگری، آینده جهان به سمت چندقطبی و چندجانبه‌گرایی پیش می‌رود و این امر نیازمند همکاری و همبستگی بیشتر میان کشورها است.

وزیر امور خارجه در ادامه خاطرنشان کرد: با چین، پاکستان، هند، ترکیه و دیگر کشورها، مسائل دوجانبه متعددی داریم که هم در حوزه اقتصادی و هم در حوزه سیاسی مطرح است. موضوع روند سیاسی موجود در خصوص یادداشت تفاهم اسلام‌آباد نیز از جمله مسائلی بود که همه درباره آن سؤال داشتند و لازم بود توضیح داده شود که چگونه آمریکا با نقض تعهدات خود، تفاهم اسلام‌آباد را به وضعیت کنونی رسانده است.

وی ادامه داد: همه کشورها می‌گفتند که این یادداشت تفاهم، یک پیروزی سیاسی برای ایران بوده است؛ همان‌طور که شاهد بودید، دبیرکل سازمان ملل نیز به این موضوع اشاره کرد. طبیعی است که از نظر ما راه‌حل بسیار ساده است؛ آنها باید به تعهداتی که خودشان امضا کرده‌اند و به امضای رئیس‌جمهورشان رسیده است، عمل کنند. اگر این تعهدات را انجام دهند، ما نیز تعهدات خود را انجام خواهیم داد. این‌گونه نیست که ما اقدامی انجام دهیم، انجام داده باشیم یا بخواهیم انجام دهیم، بدون اینکه آنها به تعهدات خود عمل کنند.

رئیس دستگاه دیپلماسی افزود: این اجلاس فرصت بسیار مناسبی بود؛ هم مواضع خود را بیان کردیم، هم دیدگاه‌هایمان را توضیح دادیم و هم حقانیت خود را نشان دادیم. همچنین مسائل دوجانبه، از جمله موضوعات اقتصادی و پروژه‌هایی که با مشکل یا مانعی مواجه بودند، مرور و پیگیری شد. خوشبختانه تمایل به همکاری اقتصادی با ایران همچنان قوی است؛ علیرغم همه فشارهای اقتصادی و همچنین فشارهایی که آمریکا برای جلوگیری از همکاری کشورها با ایران وارد می‌کند. بیشتر گفت‌وگوهای ما درباره پروژه‌هایی بود که باید اجرا شود و همکاری‌هایی که لازم است انجام گیرد و موانع آنها، از جمله مسائل مربوط به انتقال پول و انتقال کالا، برطرف شود.

به گزارش مهر،در نهایت، بیانیه بیشکک را می‌توان بخشی از تصویری بزرگ‌تر دانست؛ تصویری از آسیایی که در بیست‌وپنجمین سال فعالیت سازمان همکاری شانگهای، بیش از گذشته می‌کوشد در تعریف قواعد امنیت و سیاست بین‌الملل نقش داشته باشد؛ و ایران، در قلب این معادله، یکی از مهم‌ترین آزمون‌های این نظم در حال تغییر است.

هانی‌زاده: اجلاس شانگهای می‌تواند به ایجاد سازوکارهایی برای بی‌اثر کردن تحریم‌های آمریکا علیه ایران منجر شود

حسن هانی زاده در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به بیانیه پایانی اجلاس شانگهای، اظهار داشت: اجلاس سران شانگهای یکی از تأثیرگذارترین اجلاس‌های این سازمان در سال‌های اخیر بود.

این کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: رئیس‌جمهور کشورمان در سخنرانی خود به تشریح تجاوزات و جنایات آمریکا علیه ایران پرداخت و مواضع جمهوری اسلامی ایران را در این زمینه تبیین کرد.

وی افزود: کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در این نشست با ایران ابراز همدردی کردند و حمایت خود را از جمهوری اسلامی ایران نشان دادند.

دیدارهای پزشکیان؛ گامی در مسیر تعامل با کشورهای عضو شانگهای

هانی‌زاده با اشاره به دیدارهای رئیس‌جمهور با سران کشورهای عضو شانگهای تصریح کرد: این دیدارها در ایجاد فضای تعامل و تقویت روابط میان ایران و کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای مؤثر بود و می‌تواند زمینه‌ساز گسترش همکاری‌های سیاسی و اقتصادی میان این کشورها باشد.

وی ادامه داد: بیانیه پایانی اجلاس نشان‌دهنده وجود یک اراده جدی در میان سران کشورهای عضو شانگهای برای مقابله با سیاست‌های یک‌جانبه‌گرایانه آمریکا است.

این کارشناس مسائل بین‌الملل بیان کرد: کشورهای عضو شانگهای با ایران ابراز همدردی کردند و نشان دادند که لزوماً تحت تأثیر سیاست‌های آمریکا قرار نخواهند گرفت.

هانی‌زاده گفت: بیانیه پایانی اجلاس شانگهای پیامی روشن به آمریکا داشت؛ مبنی بر اینکه یک جبهه اقتصادی جدید در حال شکل‌گیری است و سیاست‌های آمریکا موجب شده جهان بیش از گذشته به سمت قطب‌بندی حرکت کند.

وی افزود: کشورهای عضو شانگهای می‌توانند با تقویت همکاری‌های اقتصادی، زمینه ایجاد یک اقتصاد پایدار در شرق را در برابر ساختار اقتصادی تحت نفوذ آمریکا و اروپا فراهم کنند.

شانگهای می‌تواند به بی‌اثر شدن تحریم‌های آمریکا کمک کند

هانی‌زاده با اشاره به تهدیدهای دونالد ترامپ برای اعمال تحریم‌های بیشتر علیه ایران اظهار کرد: این نشست می‌تواند زمینه ایجاد سازوکارهایی برای بی‌اثر کردن تحریم‌های آمریکا علیه ایران را فراهم کند.

وی تصریح کرد: به نظر می‌رسد رویکردهای جدیدی در میان کشورهای عضو شانگهای برای ایجاد یک ساختار اقتصادی شرقی در برابر سیاست‌های آمریکا در حال شکل‌گیری است.

این کارشناس مسائل بین‌الملل در پایان گفت: رویکرد کشورهای عضو شانگهای به سمت ایجاد یک ارز مشترک برای مبادلات درون این منظومه است؛ اقدامی که می‌تواند وابستگی به دلار را کاهش داده و زمینه شکل‌گیری یک نظام مالی مستقل در برابر سلطه اقتصادی آمریکا را فراهم کند.