کوچ مردم از شهر به حاشیه کرمان؛ حاشیه ای که تمامی نداردکوچ مردم از شهر به حاشیه کرمان؛ حاشیه ای که تمامی ندارد
کرمان – افزایش کوچ مردم از روستاها به اطراف شهر کرمان به همراه حضور برخی از مردم شهر در این مناطق و اسکان اتباع خارجی، حاشیه شهر کرمان را با افزایش جمعیت روبرو کرده است.
خبرگزاری مهر – گروه استان ها: پدیده حاشیهنشینی در سالهای اخیر به یکی از مشکلات جدی شهر کرمان تبدیل شده است و بر اساس اطلاعات شرکت بازآفرینی شهری ایران، حدود ۶ هزار هکتار از مساحت کرمان زیر بار حاشیهنشینی رفته که این رقم بالاترین مساحت در میان کل شهرهای کشور محسوب میشود.
جمعیت حاشیهنشین این استان طبق آخرین آمار منتشر شده حدود ۱۳۳ هزار و ۸۴۸ نفر و معادل ۴ درصد از جمعیت ۳ میلیون نفری آن برآورد شده است و فاصله میان وسعت جغرافیایی این سکونتگاهها و جمعیت ساکن در آنها نشاندهنده پراکندگی و گستردگی بیرویه این معضل است.
محلاتی نظیر اللهآباد، شیشهگری، شرفآباد، شهرک شهید همت و شهرک چهارده معصوم از جمله مناطق شناختهشده حاشیهنشین در شهر کرمان هستند که هر یک به درجات مختلف از نبود یا کمبود امکانات زیرساختی و عمرانی رنج میبرند.
علل شکلگیری و گسترش حاشیهنشینی در کرمان ریشه در عوامل متعددی دارد.
افزایش سریع شهرنشینی بدون همراهی رشد و توسعه شاخصهای اقتصادی و اجتماعی لازم، شهرها را با مشکلات و معضلات متعددی مواجه کرده است.
مهاجرتهای بیرویه از روستاها و شهرهای کوچک به کرمان، عمدتاً ناشی از کمبود فرصتهای شغلی، بیکاری گسترده و ضعف خدمات عمومی در مناطق مبدأ بوده است.
از سوی دیگر، ورود گسترده اتباع خارجی به بازار کار، به ویژه در حوزه ساختوساز، موجب حذف تدریجی کارگران ساختمانی بومی شده و بر دامنه مهاجرتهای دروناستانی افزوده است.
حاشیه شهر کانون مشکلات فرهنگی و اجتماعی شده است
پیامدهای این پدیده فراتر از مسائل ظاهری و زیرساختی است و مناطق حاشیهنشین به دلیل محرومیت از خدمات شهری، بستر مناسبی برای انواع آسیبها و مسائل اجتماعی فراهم میآورند.
جرم، فساد، اعتیاد و خشونت از جمله تبعاتی هستند که با گسترش این مناطق گره خوردهاند.
رها شدن حاشیه شهر میتواند آسایش و امنیت کل شهر را تحت تأثیر قرار دهد و افزون بر این، ساختوسازهای بیضابطه و تصرف اراضی دولتی در این مناطق، نظم شهری را مختل کرده و حقوق عامه را با خطر مواجه ساخته است.
ضرورت ساماندهی حاشیهنشینی در کرمان از چند جهت حیاتی است.
نخست، این معضل با گسترش روزافزون خود، نه تنها وضعیت ساکنان فعلی را ناامنتر میکند، بلکه توسعه پایدار شهر را با تهدید جدی روبهرو میسازد.
دوم، محرومیت دهها هزار نفر از خدمات اولیه شهری، نارضایتی اجتماعی را دامن میزند و هزینههای جبرانناپذیری بر پیکره جامعه تحمیل میکند و سوم، بی توجهی به این مسئله، الگویی نادرست از شهرنشینی را ترویج میدهد که در بلندمدت کنترل آن را ناممکن میسازد.
الحاق برخی مناطق حاشیهنشین مانند محله چهارده معصوم اللهآباد، بخشی از روستای سعیدی و روستای شرفآباد به محدوده شهر کرمان، گامی در جهت ساماندهی این مناطق بوده است؛ با این حال، صرف الحاق بدون تأمین زیرساختهای لازم و ارائه خدمات شهری، کارایی چندانی نخواهد داشت.
آنچه ضرورت دارد، برنامهریزی جامعی است که همزمان به توانمندسازی اقتصادی ساکنان، تأمین مسکن مناسب، ارائه خدمات زیرساختی و جلوگیری از توسعه بیرویه این مناطق بپردازد.
جلوگیری از پیشرفت حاشیهنشینی و ساماندهی نقاط موجود، نیازمند عزمی فراقوهای و نظارت مستمر بر اجرای قوانین مرتبط با زمینخواری و تغییر کاربری اراضی است تا این معضل کهنه، پیش از آنکه از کنترل خارج شود، ریشهکن شود.
رشد انفجاری جمعیت حاشیه نشین
برای درک عمق این چالش توزیعی، کافی است به تحول جمعیتی چند نقطه کلیدی نگریست.
روستای «اللهآباد» که در سال ۱۳۹۵ جمعیتی حدود ۹ هزار و ۶۰۰ نفر را ثبت کرده بود، امروز میزبان ۲۸ تا ۳۰ هزار نفر است.
همین الگوی رشد انفجاری در «شرفآباد» (افزایش از ۱۱ هزار و ۵۰۰ نفر به ۲۷ تا ۲۸ هزار نفر) و «سعیدی» (رشد از ۹ هزار و ۵۰۰ نفر به بیش از ۲۵ هزار نفر) نیز مشاهده میشود.
طبیعی است که ارائه خدمات به جمعیتی که نزدیک به سه برابر شده، با بودجهای که بر مبنای آمار دهه گذشته تنظیم میشود، امکانپذیر نیست.
فرماندار شهرستان کرمان، با تشریح چالشهای پیشروی توسعه متوازن در این شهرستان، به ناکارآمدی اتکای صرف به آمارهای سرشماری سال ۱۳۹۵ برای برنامهریزیهای جاری اشاره کرد و به خبرنگار مهر گفت: بر اساس این آمارها، روستاهای پیرامونی شهر کرمان سرانههای خدماتی و بودجههای دهیاری را بر اساس جمعیتهایی دریافت میکنند که امروزه با واقعیت میدانی فاصلهای فاحش دارد.
راهبرد الحاق برای خروج از بنبست خدماتی
حسین خنجری، افزود: در پاسخ به این ناهمخوانی، مدیریت شهرستان کرمان راهبرد «تغییر وضعیت حقوقی» را در دستور کار قرار داده است.
خنجری با اشاره به اینکه در بسیاری از این نقاط، تنها یک خیابان یا مرز فرضی، بافت روستایی را از شهر جدا کرده است (مانند مناطق ورودی سعادتآباد، مسافرپارک، مجموعه آباد، باقرآباد و حاجیآباد)، از الحاق رسمی مناطقی نظیر «۱۴ معصوم»، «اللهآباد» و بخشهایی از «سعیدی» و «شرفآباد» به شهر کرمان در نیمه دوم سال گذشته خبر داد و تصریح کرد: این اقدام، گامی استراتژیک برای خروج این مناطق از چارچوب محدود مدیریت روستایی و بهرهمندی از ظرفیتهای خدماتی شهری است.
پیشرفت زیرساختی و چالشهای اقتصادی خانوارها
وی بیان کرد: در پی این الحاق، تعهدی سهماهه برای تسریع در توسعه شبکههای حیاتی در این مناطق تعریف شد که دستاوردهای قابلتوجهی به همراه داشته است. همچنین طبق آخرین پایشها، پوشش گازرسانی در این نواحی به حدود ۱۰۰ درصد، برقرسانی به بیش از ۷۰ درصد و آبرسانی به ۶۵ تا ۷۰ درصد رسیده است.
وی گفت: با این حال، تکمیل این زنجیره خدماتی با موانع اجتماعی-اقتصادی خاصی روبهرو شده است و گذار از انشعابات غیررسمی یا قدیمی به شبکههای استاندارد نیازمند پرداخت «حق شبکه» توسط ساکنان است.
خنجری، افزود: اگرچه تعرفهها در این مناطق حمایتی است، اما با توجه به وضعیت معیشتی بسیاری از خانوارهای ساکن در کمربند حاشیهای، پرداخت همان مبلغ ۱۰ میلیون تومانی نیز برای آنها چالشبرانگیز است و گاهی منجر به عدم همکاری در فرآیند نصب کنتورهای قانونی میشود.
چشمانداز ساماندهی یکپارچه
فرماندار شهرستان کرمان خاطرنشان کرد که موضوع ساماندهی حاشیه شهر، از اولویتهای اصلی مدیریت استان بوده و در همین راستا، کارگروهی ویژه به ریاست معاون استاندار تشکیل شده است.
وی گفت: هدف این کارگروه، نه تنها تکمیل پروژههای نیمهتمام، بلکه تعیین تکلیف نهایی سایر مناطق حاشیهای از طریق الحاق به شهر یا ادغام هوشمند با روستاهای همجوار است تا با مدیریت یکپارچه، کیفیت زندگی در این مناطق ارتقا یابد و چرخه محرومیت خدماتی بهطور ریشهای شکسته شود.
حل مشکلات حاشیه شهر کرمان ضروری است
امام جمعه کرمان نیز در گفتگو با مهر خواستار ساماندهی مناطق حاشیه ای شهر کرمان شد و گفت: این مناطق یکی از مشکلات شهر کرمان است که باید برای رفه ان تصمیم گیری و برنامه ریزی جدی شود.
حجت الاسلام حسن علیدادی سلیمانی، افزود: کارهای خوبی در این زمینه انجام شده و باید این روند ادامه یابد، اما باید مسئولان در سطح ملی نیز برای رفع این مشکل همکاری کنند.
وی گفت: باید زمینه ای مهیا شود که زمینه مهاجرت روستاها نشینان به شهرها از بین برود و جذابیتی ایجاد شود که مردم برای اشتغال و زندگی به روستاها بروند.
الحاق حاشیه به شهر یک درمان کوتاه مدت است
محمد ابراهیمی، جمعیت شناس در گفتگو با خبرنگار مهر بیان کرد: تنشهای جمعیتی از شهرها به حاشیه نشان دهنده افزایش هزینه های سکونت است و از سوی دیگر مهاجرت از روستاها به شهرها نیز نشان دهنده عدم وجود چرخه سود آور در روستا است که در کرمان این مساله به دلیل خشکسالی روی می دهد.
وی افزود: مدیریت حاشیه نشینی در شهر کرمان همیشه مقطعی پیگیری شده است در یک دوره استانداری به این نتیجه رسید که با گازرسانی، آبرسانی و توسعه شبکه برق زمینه فقر را در این مناطق از بین ببرد که در نهایت منجر به تداوم حاشیه نشینی و رغبت حضور مردم در حاشیه به امید تکرار این سیاست شد و در مواقعی هم سیاستهای سختگیرانه برای جلوگیری از حاشیه نشینی اجرا شد.
وی گفت: به نظر می رسد طی سالهای اخیر کمتر به حواشی شهر کرمان پرداخته شده باشد و در این سکوت بر افزایش افرادی که در این مناطق سکونت دارند افزوده شده است.
وی بیان کرد: حضور گسترده در حاشیه شهر مرکز استان را دچارنوعی سردرگمی در ارائه خدمات می کند و این را میتوان در شهر کرمان مشاهده کرد.
وی گفت: شهر باید یک برنامه منسجم داشته باشد که باتغییر مدیریتها تغییر نکند اما به دلیل حضور ضعیف مدیریت شهری به این مساله معمولا در کرمان در سطح استاندار تصمیم گیریهای کلان در این زمینه انجام می شود.
وی در خصوص الحاق برخی از مناطق حاشیه ای به شهر کرمان از مسئولان این سوال را پرسید که فکر نمی کنید همان سیاست اشتباه قبلی را دارید انجام می دهید و این مساله بر تعداد جمعیت حاشیه شهر می افزاید؟
وی گفت: با سیاست الحاق فقط در کوتاه مدت برخی از مشکلات برای خدمات رسانی به این مناطق حل می شود اما در دراز مدت یک سیاست تشویقی برای توسعه حاشیه شهر است از سوی دیگر مسئولان با مشکلات فرهنگی و اجتماعی در این مناطق چه می کنند؟
بخشی از مردم شهر کرمان هم اکنون در حواشی شهر سکونت دارند که این امر مشکلاتی ایجاد کرده است که حل این مسائل نیاز به تدبیر دارد و نباید فراموش کرد که الحاق حاشیه به شهر کرمان و خدمات دهی به مردم در این مناطق در آینده موجب افزایش جمعیت در این مناطق و ایجاد مناطق حاشیه نشین جدید خواهد شد.
سیاست الحاق مناطق حاشیه ای به شهر کرمان به نظر می رسد در کنار تشویق مردم به حاشیه نشینی در شهرهای بزرگ زمینه را برای بروز بیشتر مشکلات اجتماعی و فرهنگی نیز مهیا می کند.
دیدگاهتان را بنویسید