گزارش آماری -تحلیلی تسنیم از نشر کتاب در فروردین‌ماه

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، هر ساله در فروردین ماه و با نزدیک شدن به اردیبهشت ماه بازار انتشار عناوین تازه و تجدید چاپ ناشران حسابی داغ می‌شود. چرا که بهار نشر ایران همزمان با اردیبهشت ماه و برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران از راه می‌رسد و نشر، جانی دوباره می‌گیرد. امسال اما نمایشگاه کتاب تهران به مانند ایام کرونا به شکل حضوری برگزار نشد و ناشران به عرضه مجازی کتاب‌های خود پرداختند.

طبیعی است که عدم برگزاری نمایشگاه کتاب تهران آن هم به شکل حضوری از حرارت معمول بازار نشر در چنین روزها و ماه های منتهی به اردیبهشت کاسته باشد، از سوی دیگر شنیده‌ها و دیده‌ها از بازار نشر، نشان می‌دهد که در 6 ماهه گذشته با اوضاع نا‌به سامان بازار کاغذ، ناشران دست به عصا حرکت کرده و کمتر ناشری حاضر به پذیرش ریسک سرمایه‌گذاری و انتشار عناوین تازه بوده است.

اما، آمارهای رسمی نشرکتاب در فروردین ماه چیزی خلاف این گزاره را نشان می‌دهد. بر اساس آمارهای موجود در خانه کتاب در فروردین ماه سال جاری 11 هزار و 515 عنوان کتاب منتشر شده است، که از این میان هشت هزار و 417 عنوان تالیفی و سه هزار و 98 عنوان ترجمه بوده است. هشت هزار و 4 عنوان چاپ اول و سه هزار و 481 عنوان تجدید چاپ بوده است.

پرسشی که اینجا مطرح می‌شود، این است که آیا باید این آمار را پذیرفت؟ به عبارت دیگر، انتشار 11 هزار عنوان کتاب در یک ماه آن هم در فروردین ماه که نیمی از آن تعطیل بوده و کشور در شرایط جنگی به سر می‌برده، کمی دور از واقع است در  حالیکه در بازه‌های زمانی مشابه سال‌های گذشته ثبت چنین آماری به انجام نرسیده است. پس ماجرا چیست؟ و این آمار چگونه به دست آمده است؟

از آنجا که آمارهای ثبت شده در خانه کتاب، آمار اعلام وصول کتاب‌ها پس از انتشار است، به نظر می‌رسد بخشی از این آمار،  کتاب‌های اعلام وصول ناشران است که در بهمن و اسفند ماه سال 1404  منتشر شده و به دلیل شرایط جنگی کشور در اسفند ماه امکان ثبت آن‌ها برای ناشر در سامانه وزارت ارشاد وجود نداشته است؛ بنابراین با ثبت آن در فروردین ماه به عنوان آمار این ماه لحاظ شده است. پس نمی‌توان به طور قطعی ادعا کرد که انتشار عناوین کتاب در فروردین 1405 نسبت به بازه زمانی مشابه سال گذشته چه میزان افزایش داشته است و به این افزایش عناوین دل بست.

اما بررسی بخش‌های دیگر آمار نشر کتاب در فروردین ماه خالی از لطف نیست و تا حدودی بازتاب دهنده وضعیت نشر در سال تازه است.

آمارها نشان می‌دهد، شمارگان کل کتاب‌های به ثبت رسیده در فروردین ماه  هشت میلیون و 404 هزار و 828 نسخه و میانگین شمارگان نیز 729 نسخه بوده است؛ این در حالی است که در فروردین ماه سال گذشته یعنی بازه زمانی مشابه، پنج هزار و 765 عنوان کتاب منتشره، در شمارگان چهار میلیون و 817 هزار و 203 نسخه کتاب یعنی میانگین 835 نسخه منتشر شده است.

کاهش 14 درصدی شمارگان

مقایسه شمارگان کتاب در این ماه با بازه زمانی مشابه یعنی فروردین ماه 1404 حکایت از کاهش 14 درصدی شمارگان دارد.

افزایش 62 درصدی قیمت‌ها

ارزش ریالی کتاب‌های منتشر شده در فروردین ماه 20 میلیارد و 717 میلیون و 59 هزار و 840 ریال و میانگین قیمت کتاب 246 هزار تومان بوده است که در مقایسه با فروردین سال گذشته 62 درصد افزایش قیمت کتاب را شاهد هستیم.

آمار نشر کتاب‌های کودک و نوجوان

در میان رده‌های دیویی نشر در فروردین ماه، کودک و نوجوان با دو هزار و 127 عنوان کتاب در صدر قرار دارد که از این تعداد، هزار و 251 عنوان تالیفی و 876 عنوان ترجمه بوده است، ناشران تهرانی هزار و 520 عنوان و ناشران شهرستانی، 607 عنوان کتاب منتشر کرده‌اند.

شمار کتاب‌های چاپ اول 868 عنوان و شمار تجدید چاپ‌ها هزار و 259 عنوان بوده است. میانگین شمارگان کتاب در این حوزه هزار و 42 نسخه به ثبت رسیده است.

مقایسه شمارگان کتاب‌های کودک و نوجوان در فروردین ماه سال جاری با بازه زمانی مشابه سال گذشته حکایت از کاهش16 درصدی شمارگان این حوزه دارد.

میانگین قیمت کتاب کودک به 139 هزار تومان رسید

ارزش ریالی کتاب‌های منتشر شده در حوزه کودک و نوجوان در فروردین ماه 3 میلیارد و 96 میلیون و 341 هزار ریال بوده است و میانگین قیمت کتاب در این حوزه با افزایش 55 درصدی نسبت به بازه زمانی مشابه سال گذشته به 139 هزار تومان رسیده است.

پس از رده، کودک و نوجوان، علوم اجتماعی با دو هزار و سه عنوان در رده بعدی قرار دارد و پس از آن ادبیات با هزار و 863 عنوان در رده بعدی قرار دارد.

از هزار و 863 عنوان کتاب منتشره در حوزه ادبیات، هزار و 282 عنوان تالیفی و 581 عنوان ترجمه بوده است. ناشران تهرانی هزار و 172 عنوان و ناشران شهرستانی 691 عنوان کتاب مننشر کرده‌اند. میانگین شمارگان در حوزه ادبیات هم چنان بسیار پایین و در حدود 572 نسخه بوده است. که مقایسه آن با بازه زمانی مشابه سال گذشته 4 درصد کاهش را نشان می‌دهد.

افزایش قیمت 34 درصدی قیمت کتاب‌های حوزه ادبیات

ارزش ریالی کتاب‌های حوزه ادبیات نیز 2 میلیارد و 375 میلیون و 886 هزار و 940 ریال و میانگین قیمت کتاب 222 هزار تومان بوده است. مقایسه این رقم با بازه زمانی مشابه در سال گذشته نشان می‌دهد که کتاب‌های حوزه ادبیات با 34 درصد افزایش قیمت همراه بوده‌اند.

اما نکته قابل توجه در آمارهای نشر کتاب به حوزه کتاب‌های کمک درسی مرتبط است. این آمارها نشان می‌دهد که  مجازی شدن مدارس موجب رشد و افزایش 18 درصدی انتشار کتاب‌های کمک درسی آن هم در آستانه امتحانات پایان سال شده است.

آمارهای نشر در فرودین ماه نشان می‌دهد که 890 عنوان کتاب کمک درسی منتشر شده است که 382 عنوان چاپ اول و 508 عنوان تجدید چاپ بوده است.

همچنین در حالی که در تمامی رده‌های دیویی با کاهش شمارگان مواجه هستیم در رده کتاب‌های کمک درسی با افزایش 13 درصدی شمارگان مواجه هستیم.

 رشد 215 درصدی قیمت کمک درسی‌ها  

اما رشد قابل توجه قیمت کتاب‌های کمک درسی نیز حائز اهمیت است، آمارها نشان می‌دهد، کتاب‌های این حوزه با رشد 215 درصدی در قیمت ها نسبت به بازه زمانی مشابه سال گذشته مواجه شده‌اند.

آمارهای نشر کتاب هر چند در دوره‌های مختلف با انتقاداتی نسبت به شیوه و نوع جمع‌آوری مواجه بوده‌اند، با این حال در سال‌های اخیر تنها منبع برای ارزیابی کمی نشر ایران به شمار می‌رود، صنعتی که حالا با افزایش قیمت کاغذ و وابستگی آن به واردات طبق پیش بینی‌ها بیشتر به سمت دیجیتالی شده پیش خواهد رفت.

اما سوی دیگر این آمار را باید در میان مخاطبان کتاب و نیز کتابفروشان جستجو کرد. بررسی‌های میدانی تسنیم از کتابفروشی‌های تهران حاکی از استقبال قابل توجه مخاطبان از خرید آثار تازه است. اگرچه به باور ناشران استقبال از نمایشگاه مجازی کتاب تهران به دلیل تبلیغات اندک کمتر از سال‌های گذشته بوده اما تجربه این روزها در رویداد اردیبهشت کتاب که در باغ کتاب تهران برپاست، نشان می‌دهد هنوز هم مخاطبان برای خرید کتاب‌های مورد علاقه خود زحمت ساعت‌ها ایستادن در صف خرید و یا گرفتن امضا از نویسنده .مورد علاقه خود را به جان می‌خرند.

جنگ رمضان بازگشت مردم به مطالعه را رقم زد

از سوی دیگر موسسات پخش کتاب نیز بر این مساله اذعان دارند که جنگ رمضان و محدودیت دسترسی به اینترنت بر فروش کتاب و بازگشت مردم به خواندن متن مکتوب تاثیر قابل اعتنایی گذاشته است.

با این حال در روی دیگر این سکه، شرایط حاکم بر بازار و ناشران را نیز دچار تردیدهایی برای انتشار آثار تازه و تجدید چاپ آثار پیشین کرده است.

میزان استقبال از کتاب ، نشان می‌دهد که چشمه و جوانه فرهنگ و مطالعه در جامعه ایران حتی با وجود تنگناهای معیشتی و رویدادهای خاص اجتماعی مانند جنگ، هم چنان جاری است و حتی جانی تازه و نشو و نمایی نو بر خود گرفته است. پس باید طرحی نو برای نجات نشر از وضعیتی که می‌رود به آن دچار شود، در انداخت.

انتهای پیام/