آمادگی آرشیو ملی برای نگهداری اسناد کشور در زمان جنگ

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، نشست خبری غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی امروز، 28 اردیبهشت‌ماه با حضور معاونین سازمان و جمعی از خبرنگاران در کتابخانه ملی برگزار شد. 

امیرخانی در ابتدای این نشست با اشاره به رسالت سازمان اسناد و کتابخانه ملی گفت: در ایران و 15 کشور دیگر مانند کانادا، مصر، امارات و … اسناد و کتابخانه ملی با یکدیگر ادغام شده است. یک وظیفه اصلی ما در یک جمله حفظ و ساماندهی و اشاعه میراث مکتوب کشور است.

به گفته او؛ رسالت سازمان بنا بر دو ساختمانی که دارد به دو دسته تقسیم می‌شود، نخست تراوشات فکری که در غالب کتاب، نشریات، پایان‌نامه و … منتشر و در کتابخانه ملی نگهداری می‌شود. و دیگری، حفظ و نگهداری از اسناد کشور است که در این زمینه، بخش عمده کار سازمان در ارتباط با سابقه اداری کشور است؛ یعنی هرآنچه در موسسات دولتی به عنوان مکاتبات اداری تولید می‌شود، باید حداکثر تا 40 سال به آرشیو ملی ارسال شود. 

وی با بیان اینکه قدیمی‌ترین سندی که در آرشیو ملی نگهداری می‌شود، متعلق به 700 سال پیش است، یادآور شد: از آن زمان تا دوره‌های بعد و تا زمان حاضر، تمام اسناد، مکاتبات، قراردادها، مصالحه‌نامه‌ها و … که در مکاتبات اداری تولید شده، به عنوان یک سند در اسناد ملی نگهداری می‌شود. در واقع سابقه اداری کشور در اسناد ملی ایران نگهداری می‌شود. 

امیرخانی در بخش دیگری از صحبت‌های خود به دیپلماسی فرهنگی به عنوان یکی از وظایف اصلی سازمان اشاره و اضافه کرد: در این زمینه سازمان وظایفی برعهده دارد که در یک سال اخیر پررنگ‌تر شده است. ارتباطاتی که با کشورهای مختلف برقرار شده، حتی کشورهایی که روابط سیاسی چندانی وجود نداشته، ظرفیتی را ایجاد کرده است. در بحث مراودات فرهنگی، کشورهای منطقه در اولویت هستند.

امیرخانی در ادامه به خدمات‌دهی کتابخانه اشاره کرد و گفت: نزدیک 21 سال است که کتابخانه ملی به ساختمان جدید آمده است. ما روزانه حدود دو هزار نفر مراجعه‌کننده داریم. در روزهای تعطیل نیز کتابخانه خدمات‌رسانی خود را انجام می‌دهد.

امیرخانی در بخشی از این نشست در پاسخ به برنامه کتابخانه ملی برای توسعه مراکز خود در دیگر مراکز استان‌ها گفت: متاسفانه کتابخانه ملی کارهای خیلی خوبی انجام می‌دهد که نباید. در همه دنیا کتابخانه ملی فقط یک شعبه دارد و درصد محدودی از پژوهشگران که به کتابخانه ملی نیاز دارند، به آن مراجعه می‌کنند. بخش عمده‌ای از نیازهای کتابخانه‌ای در کتابخانه‌های عمومی، دانشگاهی و… برطرف می‌شود. کتابخانه ملی کاربری خاص خود را دارد. 

وی ادامه داد: در ایران، کتابخانه استاندارد خیلی کم داریم، به همین دلیل همه از کتابخانه ملی توقع دارند که بیشترین سرویس را داشته باشد. این درخواست به حقی است اما در اصل جزو وظایف کتابخانه ملی نیست. ما هنوز بیشترین ساعت خدمات‌دهی را داریم. 

رضا شهرابی، معاون کتابخانه ملی، در بخش دیگری از این نشست با اشاره به تبادل نسخ خطی با دیگر کشورها گفت: کتابخانه همیشه به گردآوری منابع فارسی چه در خرید و چه در اهدا اهتمام داشته است. اما در زمینه خارج از کشور، در هند و پاکستان منابع غنی فارسی وجود دارد. آخرین اقدام کتابخانه، مربوط به کتابخانه گنج بخش پاکستان است که 17 هزار نسخه خطی فارسی دارد که با تلاش مرحوم منزوی و دکتر عارف نوشاهی فهرست‌نویسی این منابع انجام شده است. سه هزار نسخه باقی مانده است که بنا داریم فهرست‌تکمیلی این نسخ خطی در جهت حفظ منابع فارسی انجام شود. 

وی ادامه داد: در حوزه شبه‌قاره کارهایی انجام شده است. تعاملی در زمینه فهرست‌نگاری این منابع انجام دادیم تا بانک اطلاعاتی این منابع به ایران منتقل شود؛ چرا که پیش‌تر توسط فردی این کار انجام شده است. قرار شد کل بانک اطلاعاتی را به عنوان منبعی به کتابخانه ملی منتقل شود. 

رضا ملکی، معاون توسعه کتابخانه ملی نیز در بخش دیگری از این نشست به راه‌اندازی ساختمان سی تیر اشاره و اضافه کرد: در این راستا دو نهاد مختلف موزه علوم و فنون و کتابخانه مجلس در این ساختمان حضور داشتند. با رایزنی‌های انجام شده، بخش موزه چاپ قرار است تخلیه شود و تا پایان خردادماه در اختیار کتابخانه قرار گیرد. بنا داریم در فاصله شش ماه تا یک سال، شعبه دوم کتابخانه را راه‌اندازی کنیم.

شهرابی درباره خدمات‌رسانی کتابخانه در ایام جنگ گفت: ما مسیر ارتباطی در این ایام با کتابخانه‌های مرجع برقرار کردیم که مراجعه‌کنندگان می‌توانند درخواست‌های خود را به صورت آنلاین بفرستند.

در بخش دیگری از صحبت‌های خود به چرایی شرایط عضویت برای دانشجویان کارشناسی ارشد به بالا نیز توضیحاتی داد و یادآور شد: ما داریم بار کتابخانه‌های عمومی را می‌کشیم. همین الان روزانه دو هزار نفر مراجعه‌کننده داریم، ظرفیت تالارهای ما عملاً پاسخگو نیست. تمهیداتی را در نظر گرفتیم که افرادی که شرایط عضویت ندارند، می‌توانند عضویت موقت یک ماهه داشته باشند تا در این مدت از منابع استفاده کند.

سیدمحمود سادات، معاونت پژوهش کتابخانه، درباره دیجیتال‌سازی اسناد گفت: امکان دیجیتال‌سازی اسناد در هیچ کتابخانه‌ای فراهم نیست. غیر از این، برخی از دستگاه‌ها که اسناد خود را به سازمان ارسال می‌کنند و یا برخی از اهداکنندگان، درخواست دیجیتال‌سازی منابع خود را دارند. به عنوان نمونه، اسناد مجلس ششم شورای ملی در سال گذشته طی تفاهم‌نامه‌ای بنا شد که دیجیتال‌سازی شود. امکان استفاده از این اسناد در کتابخانه دیجیتال در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است. تقریباً از حدود یک میلیون رکورد، 430 هزار پرونده سند وجود دارد. نزدیک به 200 هزار سند در سال گذشته روی کتابخانه دیجیتال قرار گرفت.

امیرخانی در این نشست در پاسخ به پرسش خبرنگار تسنیم درباره راه‌اندازی مجدد شیفت شب کتابخانه ملی توضیحاتی ارائه کرد و گفت: فردی مدعی شده بود که کتابخانه ملی ترکیه شیفت شب دارد، چرا در ایران این طرح تداوم نداشته است؟ ما در دیداری که از کتابخانه ترکیه متوجه شدیم که در این کتابخانه هم طرحی به نام شیفت شب وجود ندارد. 

وی ادامه داد: هیچ کتابخانه‌ ملی در دنیا سرویس‌دهی در شیفت شب ندارد. راه‌اندازی این طرح از ابتدا هم اشتباه بود.

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی یادآور شد: این درخواست به حقی است که از سوی پژوهشگران و دانشجویان مطرح می‌شود، اما با توجه به شرایط فعلی و بحث امنیت، این طرح اجرا نمی‌شود. ضمن اینکه دیگر نهادها مانند شهرداری باید در این زمینه فعالیت کنند. 

امیرخانی در ادامه در پاسخ به پرسش دیگری از تسنیم درخصوص چرایی توقف انتشار پروژه تاریخ شفاهی با تمرکز بر خاطرات رجل سیاسی دوره دوم پهلوی گفت:30 سال پیش طرح تاریخ شفاهی آغاز و با ادغام سازمان اسناد و کتابخانه ملی، به معاونت پژوهش این سازمان منتقل شد. 

وی ادامه داد: در کنار رویکرد فرهنگی و هنری که این پروژه داشت، در زمینه گفت‌وگو با رجل سیاسی دوره پهلوی دوم نیز جسته و گریخته کارهایی انجام شد. در ابتدای دهه 80، طرح تاریخ شفاهی پهلوی دوم کلید خورد و خیلی هم سر و صدا به پا کرد. پروژه مفصلی بود که پنج شش سال طول کشید. بخشی از مصاحبه‌ها در آمریکا و بخشی در اروپا انجام شد و با حدود 40 تن مصاحبه صورت گرفت. 

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی با بیان اینکه چهار جلد از این مجموعه منتشر شد، افزود: در ادامه سه جلد دیگر نیز به این مجموعه افزوده شد، اما به دلیل ملاحظاتی که به یکی از مجلدات وارد شده بود، انتشار آن متوقف شد. 

به گفته امیرخانی؛ در بحث تاریخ شفاهی صرفاً گرفتن مصاحبه مد نظر نیست و هر تاریخ شفاهی نیازمند بررسی پژوهشی است. ممکن است به دلیل اختلاف زمانی و کهولت سن، در بیان برخی از اطلاعات و خاطرات اشتباهاتی صورت بگیرد. 

وی در پایان تأکید کرد: با وجود این قرار است با تأمل بیشتر، انتشار مجلدات دیگر این مجموعه در دستور کار قرار گیرد.

امیرخانی همچنین درباره آمادگی آرشیو ملی برای نگهداری از اسناد خانوادگی، خصوصی و دولتی در دوران جنگ نیز توضیحاتی ارائه داد و گفت: در زمان جنگ و پس از آن، درخواست برای نگهداری اسناد بیشتر شد. ما نیز ظرفیت خود را در این زمینه افزایش دادیم تا از اسناد دستگاه‌ها و مراکز و حتی اسناد خانوادگی صیانت شود. پیشنهاد ما برای تمامی دارندگان اسناد این است که یا این اسناد را به آرشیو ملی منتقل و یا در این زمینه، با سازمان مشورت کنند.

انتهای پیام/