مرگ تدریجی خاک رهاورد آتش زدن مزارع

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها – رویا رجبی: در دل زمین های کشاورزی جایی که خاک، سال‌ها پذیرای گام‌های پر امید و گاه بی رمق کشاورز بوده، آتشی به‌ظاهر بی‌صدا زبانه می‌کشد، شعله‌ای که با نیت پاکسازی کاه و کلش و آماده سازی زمین برای کشت جدید روشن می‌شود اما آهسته آهسته چهره‌ای دیگر از خود نشان می‌دهد و صدایی از جنس نابودی در زمین می پیچد، گویی آتش و خاکستر، سهم و پاداش خاکی است که با رشد و پرورش محصولات موجبات شادکامی کشاورز و رونق بازار را فراهم آورده است.

با هر بار به آتش کشیده شدن کاه و کلش و بقایای گیاهان در مزارع، گویی صدای فریادهای خاک، تن زمین را می لرزاند اما هیچ فریادرسی وجود ندارد چرا که همان کشاورزی که بر سر سفره خاک نشسته و نان آن زمین و خاک را خورده و رزق و روزی خود را فراهم کرده، حرمت آن را نگه نداشته است و در این بین سرمایه های طبیعی در چند لحظه تبدیل به خاکستر می شوند و این میراث ناب به دست کشاورزی که خود باید اصلی ترین حافظ این نعمت باشد، دود می شود.

برخی کشاورزان مدعی‌اند که سوزاندن بقایای گیاهی، موجب ازبین رفتن علف هرز، کنترل آفات، پاک شدن سریع زمین از بقایای گیاه قبلی و آماده شدن زمین برای کشت بعدی می شود اما سالیان متمادی است که متولیان امر از جمله جهاد کشاورزی، محیط زیست، منابع طبیعی و …با منسوخ و غیرعلمی شمردن این روش، به اشکال مختلف تاکید می‌کنند که این امر موجب نابودی خاک، محیط زیست و اکوسیستم خواهد شد و تهدیدی بالقوه برای امنیت غذایی و کشاورزی پایدار محسوب می شود.

در این میان برگزاری کارگاه های متعدد آموزشی برای افزایش آگاهی کشاورزان، اطلاع رسانی های عمومی و گسترده در رسانه ها، تشکیل پرونده های قضایی متعدد و محکومیت قابل توجه کشاورزان متخلف در سال های اخیر نیز منجر به عقب نشینی برخی از کشاورزان از تکرار این رویه ناپسند نشده و همچنان تعداد قابل توجهی از کشاورزان با پایبندی بر این سنت غلط به نابودی منابع محیط زیستی و طبیعی ادامه می دهند، گویی جز منافع موقت، هیچ چیز دیگری برایشان اهمیت ندارد، حتی آینده خود و فرزندانشان و یا حتی نسل های آینده…

طی روزهای اخیر که فصل برداشت حدود ۹۰ هزار تن گندم از سطح اراضی کشاورزی شهرستان دزفول آغاز شده، مردمان ساکن در نزدیکی اراضی کشاورزی در مناطق شهری و روستایی دزفول هر روز با پدیده آتش زدن مزارع توسط کشاورزان و به دنبال آن آلودگی شدید هوا، بروز مشکلات تنفسی، هجوم خاکستر گیاهان سوخته شده به منازلشان و دیگر مشکلات زیست محیطی و خطرناک ناشی از آتش زدن کاه و کلش مزارع دست و پنجه نرم می کنند، گویی این قصه پرغصه تمامی ندارد و هر سال در این ایام همچون مهمانی ناخوانده و شوم گریبان مردم این مناطق را می گیرد.

آتش سوزی هایی که علاوه بر ایجاد خسارات زیست‌محیطی، آلودگی هوا و بهم ریختن اکوسیستم منطقه و نشانه گرفتن امنیت و سلامت عمومی مردمان منطقه، گاه به مزارع همسایه نیز سرایت کرده و با سوزاندن خوشه‌های طلایی باعث خسارات مالی و روحی جبران ناپذیری می شود.

مجازات‌های قانونی در انتظار متخلفان

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان دزفول در گفتگو با خبرنگار مهر نسبت به این سنت غلط ابراز تاسف می کند و می گوید: آتش زدن کاه و کلش و سایر بقایای زراعی باعث از بین رفتن مواد آلی خاک، افزایش آلودگی هوا، کاهش ظرفیت تولیدی زمین و خسارات زیست‌محیطی جبران ناپذیری می شود.

بهروز قمرزاده می افزاید: این عمل نه تنها موجب تخریب منابع طبیعی و آلودگی شدید محیط زیست می‌شود بلکه سرمایه‌های ملی را نیز از بین می‌برد.

وی با بیان اینکه آتش زدن بقایای گیاهی جرم است و مجازات‌های قانونی در پی دارد، ادامه می دهد: جهاد کشاورزی با همکاری دستگاه‌های نظارتی و قضایی با قاطعیت تمام با عاملان این پدیده شوم برخورد قانونی خواهد کرد.

به گفته قمرزاده، بر اساس قوانین جاری کشور، به ویژه «قانون هوای پاک» و آیین‌نامه‌های مرتبط، سوزاندن بقایای محصولات کشاورزی ممنوع بوده و مرتکبان مشمول مجازات‌های سنگین از جمله جریمه نقدی، حبس و همچنین مسئول جبران کلیه خسارت های وارده خواهند شد.

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان دزفول به تمامی کشاورزان تاکید می کند ضمن رعایت کامل قوانین و مقررات زیست‌محیطی از هرگونه اقدام خودسرانه و خلاف قانون در خصوص سوزاندن بقایای گیاهی خودداری کنند و با رعایت ضوابط قانونی، در مسیر حفظ محیط زیست و سلامت مردم گام بردارند.

تشکیل پرونده برای کشاورزان متخلف

وی یادآور می شود: سال گذشته در راستای اجرای این سیاست‌ها، تعداد ۱۶۷ نفر از کشاورزان متخلف در دزفول به دلیل سوزاندن بقایای گیاهی در سطح ۵۲۷ هکتار از اراضی به دستگاه‌های مسئول برای اقدام مقتضی معرفی شدند. این آمار نشان‌دهنده عزم جدی مدیریت جهاد کشاورزی دزفول در زمینه برخورد با متخلفان و پیگیری مستمر این موضوع تا حصول نتیجه مطلوب است.

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان دزفول همچنین یادآور می شود: آتش زدن مزارع و باغات واقع در داخل یا مجاور جنگل‌ها بدون کسب مجوز و نظارت مأموران جنگلبانی نیز به طور کامل ممنوع بوده و در صورت مشاهده، اقدامات قانونی از سوی دستگاه‌های مربوطه انجام خواهد شد.

قمرزاده در ادامه حفظ خاک، هوا و محیط زیست را تضمین‌کننده آینده‌ای سالم برای نسل‌های آتی می داند و بیان می کند: بقایای گیاهی ظرفیت‌های ارزشمندی برای استفاده در طرح‌های نوین مانند تولید کمپوست، خوراک دام و طیور و تولید انرژی زیستی دارند بنابراین سوزاندن آن‌ها به معنای هدر دادن این پتانسیل‌ها است لذا انتظار می رود کشاورزان از این روش های جایگزین استفاده‌ کنند.

انتشار گازهای آلاینده و سمی در هوا

گاه این شعله‌ها تنها در همان نقطه نمی‌مانند بلکه باد بی‌اجازه، شعله را به زمین‌های مجاور و حتی درختان جنگل ها می‌کشاند، درختانی که سال‌ها رشد کرده‌اند بر اثر اشتباه و غلفت کشاورز در چند لحظه‌ به سوخته‌ای بی‌جان بدل می‌شوند و در پایان نیز دودی سنگین و خاکستری سهم کشاورز می‌شود و چشمانی که روزی آینده‌ سبز را در زمین می‌دیدند، حالا اشک‌آلود به خاکستر می‌نگرند. اتفاقی تلخ که سال های اخیر نیز در دزفول به وقوع پیوسته و آتش بی تدبیری کشاورزان به جنگل های سبز این شهرستان نیز یورش برده است.

رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان دزفول در گفتگو با خبرنگار مهر، می گوید: عده ای گمان می کنند که آتش زدن کاه و کلش در مزارع کشاورزی یک روش سنتی و ساده برای آماده سازی زمین برای کشت مجدد است اما در اصل این امر یک فاجعه محیط زیستی است که هم از نظر ابعاد علمی و هم از نظر ابعاد قانونی قابل بررسی است.

محمد شفیعی زاده به ابعاد علمی این عمل اشاره می کند و می افزاید: آتش زدن کاه و کلش مزارع تنها سوزاندن یکسری بقایای گیاهی نیست بلکه می تواند هزاران و یا میلیون ها تن گازهای سمی و آلاینده، مونوکسیدکربن، ترکیبات ازته و ذرات معلق خطرناک را در هوا آزاد کند و چالش های زیادی در زمینه سلامت انسان ها و سایر جنبه های زیست محیطی کره زمین به وجود بیاورد.

بی ثمر شدن خاک، رهاورد آتش زدن مزارع

رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان دزفول ادامه می دهد: این امر همچنین می تواند در گرمایش جهانی و تغییر اقلیم اثر زیادی داشته باشد و بارندگی منطقه را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

به گفته شفیعی زاده، این آتش نه تنها حیات میکرو ارگانیسم های مفید خاک را نابود می‌کند بلکه با تبخیر رطوبت و از بین بردن مواد آلی، خاک را در سال های آینده بی محصول و بی ثمر می کند و خاک که بستر حیات و تولید است را به نابودی می کشاند.

شفیعی زاده می گوید: از منظر قانونی نیز در ابعاد فراوان به این مقوله پرداخته شده است به گونه ای که آتش زدن کاه و کلش مطابق قانون هوای پاک جرم است و متخلفان مورد تعقیب کیفری قرار می‌گیرند.

وی تاکید می کند: قانونگذار با درک عمیق این خطر، برای متخلفان جرائم مجازات سنگین و جرایم نقدی قابل توجهی پیش بینی کرده؛ بنابراین آتش زدن کاه و کلش و بقایای گیاهان نه تنها یک اشتباه محیط زیستی بلکه یک تخلف کیفری است و هیچ توجیه قانونی ندارد.

رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان دزفول تاکید می کند: ضروری است کشاورزان با توجه به وجود تکنولوژی های جدید همچون هاروسترهای سبز، کمباین ها و سایر ادوات کشاورزی که برای کشت مستقیم استفاده می شوند از کاه و کلش برای خوراک دام، تولید کمپوست و تولید کود سبز استفاده کنند که این امر علاوه بر جلوگیری از نابودی خاک و محیط زیست برای کشاورزان نیز بهره وری اقتصادی قابل توجهی به دنبال دارد.

شفیعی زاده تاکید می کند: کشاورزان به جای آتش زدن، می توانند با به کارگیری روش های جایگزین، رعایت قانون و پذیرش روش های علمی خاک را سال به سال غنی تر کرده و برای نسل حاضر و آینده حفظ کنند.

یک فاجعه زیست محیطی

معاون محیط زیست انسانی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان خوزستان نیز با اشاره به ممنوعیت سوزاندن بقایای گیاهی و کاه وکلش مزارع کشاورزی بر لزوم جلوگیری از این روش تاکید می کند.

فرهاد قلی‌نژاد در گفتگو می گوید: هر ساله، تعدادی از کشاورزان به منظور سرعت عمل در عملیات آماده سازی زمین برای کشت جدید و صرفه‌جویی در هزینه‌ها، اقدام به سوزاندن بقایای گیاهی و کاه و کلش مزارع می‌کنند که این کار علاوه بر ایجاد آلودگی‌های شدید محیط زیستی و بیماری‌های تنفسی، موجب اتلاف سرمایه‌های بخش کشاورزی می‌شود.

وی می افزاید: همچنین سوزاندن بقایا و ضایعات محصولات کشاورزی موجب از بین رفتن مواد ارزشمند خاک، افزایش شوری خاک زراعی، آلودگی آب و هوا و محیط زیست می‌شود و تهدید سلامت ساکنان مناطق همجوار اراضی کشاورزی را نیز در پی دارد.

به گفته معاون محیط زیست انسانی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان خوزستان، بهره‌گیری از مواد تجزیه‌کننده، دستگاه‌های خردکننده ضایعات و بقایای گیاهی و همچنین جمع‌آوری و استفاده از بقایای گیاهی به عنوان بستر تهیه کمپوست و نیز تولید کودهای آلی مناسب‌ترین روش حذف باقیمانده محصولات کشاورزی از جمله «کلش» از زمین‌های زراعی است.

قلی‌نژاد یادآور می شود: کاه وکلش نه تنها یکی از مهمترین منابع تامین علوفه دام و غنی‌سازی خاک است، بلکه تولید فرآورده‌هایی با ارزش افزوده بالا از آن‌ها مانند کاغذ و مواد سلولزی، موجب رونق اقتصادی خواهد شد.

به گفته وی، بقایای گیاهی نقش اساسی در تولیدات گیاهی دارد که کاهش فرسایش آبی و بادی، تامین مواد غذایی گیاه، فعالیت به عنوان یک مالچ، کاهش میزان هدر رفت آب از خاک و تعدیل دمای خاک از جمله این موارد است.

معاون محیط زیست انسانی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان خوزستان به همه کشاورزان و باغداران خوزستان هشدار می دهد در اجرای صحیح قانون و جلوگیری از سوزاندن بقایای گیاهان اقدامات و همکاری‌های لازم را داشته باشند در غیر اینصورت مطابق قانون با آنها برخورد می شود.

قلی نژاد در پایان یادآور می شود: سال گذشته ۳۵۰ پرونده قضایی در خصوص آتش‌سوزی در مزارع و سوزاندن بقایای کشت در خوزستان تشکیل شد و متخلفان به دادگستری استان معرفی شدند. امسال نیز سوزاندن بقایای کشت با جدیت پیگیری و متخلفان به مراجع قضایی معرفی خواهند شد.

فرصتی برای زیستن دوباره‌ خاک

به گزارش مهر، دیگر وقت آن رسیده که کشاورزان آتش را نه وسیله، که هشدار بدانند، فرصت برای زیستن دوباره‌ خاک وجود دارد، اگر نگذارند شعله همه چیز را بسوزاند.

بدیهی است اگر این رویه تلخ و شوم ادامه یابد دود این آتش در آینده نزدیک به چشم خود کشاورز نیز خواهد رفت و آنجاست که دیگر پشیمانی نه تنها سودی ندارد بلکه عواقبش دامن گیر تمام جامعه می شود.