پژوهش در دوران جنگ؛ اقداماتی برای تسهیل دسترسی پژوهشگران به اینترنت

به گزارش خبرنگار مهر، از نهم اسفندماه ۱۴۰۴ تقریباً همزمان با شروع جنگ اینترنت بین‌الملل قطع شد. در این دوران فعالیت‌های علمی و پژوهشی اعضای هیئت‌علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی با مشکل مواجه شدند. در گفتگویی با صمد نژاد ابراهیمی؛ مدیرکل دفتر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی امور پژوهشی وزارت علوم در مورد روند فعالیت‌های پژوهشی در ماه‌های اخیر و دوران جنگ گفتگو کردیم.

صمد نژاد ابراهیمی در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد این موضوع گفت: مسئله اصلی ما در حوزه پژوهش عدم دسترسی به اینترنت و اختلال در ارتباطات بین‌المللی است که همچنان این اختلال وجود دارد به صورت کامل رفع نشده است.

مکاتبات با مراجع ذیربط برای دسترسی به سایت‌های علمی

مدیرکل دفتر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی امور پژوهشی از مکاتبه با نهادهای مسئول خبر داد و گفت: قرار است دسترسی موسسات آموزشی و پژوهشی در شرایط اضطرار به برخی سایت‌های علمی فراهم شود. پایگاه‌های مختلفی از «گوگل اسکولار» گرفته تا برخی پایگاه‌های علمی نظیر اسکوپوس، پاب‌مد و … در مکاتبات معرفی شده‌اند.

وی خاطر نشان کرد: البته برای فعالیت پژوهشی نمی‌توان به طور کامل گفت که همه پژوهشگران به چه سایت‌هایی نیاز دارند. هر پژوهشگر بسته به رشته تحصیلی و حوزه تخصصی فعالیت خود نیازمند دسترسی به سایت‌ها و پایگاه‌های خاصی است. ممکن دیتابیس یا پایگاه داده‌ای اصلاً مهم به نظر نرسد و ما اسم آن را هم نشنیده باشیم ولی برای یک رشته خاص اهمیت زیادی داشته باشد.

نژاد ابراهیمی با بیان این‌که در سطح برون‌دادها مشکلات بیشتری وجود دارد، ادامه داد: نزدیک ۲ ماه است که در ارسال و دریافت مقاله، فرآیند پذیرش، بازنگری و داوری مقالات اختلال وجود دارد و به صورت کامل مشکل حل نشده است. ما تلاش زیادی کردیم که مشکلات حل شود ولی ملاحظاتی در این زمینه وجود دارد و هنوز دسترسی برقرار نشده است.

وی به تلاش‌ها برای دسترسی دانشگاه‌ها به اینترنت بین‌الملل اشاره کرده و گفت: لیست «آی پی» (IP) دانشگاه‌ها ارسال شده که دسترسی دانشگاه‌ها برقرار شود البته که اکثر مراکز تا این لحظه وصل شده است ولی برخی از دانشگاه‌ها هنوز کامل متصل نشده‌اند.

مدیرکل دفتر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی امور پژوهشی خاطر نشان کرد: پیگیری برای دسترسی اعضای هیئت‌علمی نیز انجام شده است و امکان «دسترسی عادی» به اینترنت برای برخی از اعضای هیئت‌علمی فراهم شده است.

وی افزود: البته در این زمینه نیز محدودیت روزانه یک گیگ وجود دارد و برخی اساتید برای انجام فعالیت پژوهشی و دریافت داده نیاز به حجم بیشتری دارند. برای مثال یک استاد کیهان‌شناسی باید داده‌های بسیاری را دریافت کند و بر روی آن‌ها تحقیق انجام دهد.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید بهشتی با اشاره بر این‌که این محدودیت‌ها روند پژوهش و علم و فناوری را تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ ادامه داد: ما ملاحظات کشور را درک می‌کنیم؛ در شرایط ویژه قرار داریم ولی این مشکلات نیز وجود دارد.

خطر از دست رفتن نشریات نمایه‌شده ایران از پایگاه‌های علمی معتبر دنیا

مدیرکل دفتر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی امور پژوهشی با بیان این‌که نشریات علمی داخلی دارای نمایه بین‌المللی در معرض خطر خارج شدن از نمایه قرار دارند، گفت: در حال حاضر مخاطبان خارج از کشور به نشریات بین‌المللی ایرانی دسترسی ندارند. وقتی از خارج کشور دسترسی به نشریات داخل ایران ممکن نباشد، از نظر پایگاه‌های نمایه کننده به این معناست که این نشریات وجود ندارند. ما این موضوع و اهمیت رویت این نشریاتو دسترسی به پایگاه های علمی را در نامه‌ای به دکتر هاشمی وزیر محترم ارتباطات منتقل کرده‌ایم.

وی تاکید کرد: با وجود همه ملاحظات، باید مسیر علم و فناوری در کشور ادامه پیدا کند و باید به توجه داشته باشیم که اگر این مسیر ادامه پیدا نکند، جبران آن انرژی بسیار بیشتری نیاز دارد.

تاثیر قطع اینترنت در رتبه علمی کشور

نژاد ابراهیمی با اشاره به تاثیر قطع اینترنت در رتبه علمی و تعداد انتشارات کشور گفت: به دلیل مشکلات اینترنت، در یک سال اخیر حدود دو هزار مقاله از بین نشریات داخلی نمایه شده در پایگاه علمی اسکوپوس وارد نشده بودند. چراکه ربات اسکوپوس در یک بازه زمانی مشخص نشریات را بررسی می‌کند و اگر نشریه شماره جدیدی منتشر کرده باشد، مقالات آن را وارد پایگاه اسکوپوس می‌کند و اگر شماره جدید نباشد یا آن را نبیند، نمی‌تواند مقالات را اضافه کند، بنابراین جزو مقالات به عنوان انتشارات کشور در آن سال درج نمی‌شود.

وی ادامه داد: ما گروهی با هماهنگی سردبیران تشکیل داده بودیم که این ۲ هزار مقاله را به صورت دستی وارد پایگاه اسکوپوس کنیم ولی متاسفانه به دلیل مشکلات اینترنت این کار ما با وجود تلاش‌های فراوان ابتر ماند.

وی خاطر نشان کرد: نشریات نمایه شده، نماینده کشور در عرصه بین‌المللی هستند و وقتی قطعی اینترنت اتفاق می‌افتد این نماینده‌ها نمی‌توانند وظایف خود را به خوبی انجام دهند. وظیفه بخشی از این نشریات حتی اطلاع‌رسانی و حفاظت از کیان کشور است.

تلاش برای ایجاد دسترسی سردبیران و مدیران مسئول نشریات علمی به اینترنت

نژاد ابراهیمی با بیان این‌که لیست هزار و ۵۰۰ نفری سردبیران و مدیر مسئولان ارسال شده که با توجه به شرایط کشور دسترسی آن‌ها نیز به اینترنت فراهم شود، ادامه داد: در مرحله بعد اگر شرایط کشور این امکان را بدهد باید به دانشجویان تحصیلات تکمیلی دسترسی‌های محدود و کنترل‌شده فراهم کنیم.

در این زمینه بیش از ۱۰ مکاتبه در سطح بالا انجام شده و مکاتبات بیشتری نیز در سطح پایین‌تر انجام شده که برخی از آن‌ها را جواب گرفته‌ایم و برخی نیز به دلیل ملاحظات شرایط جنگ به نتیجه نرسیده است.