روند پیگیری حقوقی دریافت غرامت ها در جنگ اخیر چگونه است؟

خبرگزاری مهر، یادداشت مهمان- مرتضی عبدی ـ رئیس اداره امور بین‌الملل و اندیشکده مطالعات راهبردی حقوق بین‌الملل مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه: در عصر حاضر، زمانی که مرز میان جنگ و صلح روز به روز کمرنگ‌تر می‌گردد، حفظ کرامت انسانی و رعایت اصول حقوقی، نه تنها تکلیفی انسانی، بلکه الزامی اخلاقی و قانونی است. حمله به مراکز درمانی و بیماران، در قلمرو حقوق بین‌الملل بشردوستانه، نه یک عملیات نظامی مجاز، بلکه نقضی عمیق‌تر از تمام ارزش‌های انسانی محسوب می‌شود.

این یادداشت، با هدف تبیین دقیق مبانی حقوقی، ارائه راهکارهای عملیاتی قضایی و غیرقضایی، و آماده‌سازی بستر لازم برای اجماع جهانی تدوین شده است.

چـارچـوب هـای قـانـونی حـاکـم (Legal Framework)

کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو (۱۹۴۹) و پروتکل‌های الحاقی

کنوانسیون چهارم ژنو (مواد ۱۸ تا ۲۳): صراحتاً تأکید می‌کند که بیمارستان‌ها و مراکز درمانی در هر جنگی، تحت حمایت بین‌المللی کامل قرار دارند و هدف قرار دادن آن‌ها ممنوع است.

پروتکل الحاقی اول (۱۹۷۷):

ماده ۱۲:واحدها و وسایل نقلیه‌ی پزشکی باید همواره مورد احترام و محافظت قرار گیرند.

ماده ۱۳:حمله به غیرنظامیان و اماکن غیرنظامی (شامل بیمارستان‌ها) ممنوع است، مگر در صورتی که به‌طور مستقیم در اهداف نظامی مورد استفاده قرار گیرند.

پروتکل الحاقی دوم (۱۹۷۷):

درگیری‌های غیربین‌المللی را نیز تحت پوشش قانونی قرار می‌دهد.

اساسنامه روم دادگاه کیفری بین‌المللی (۱۹۹۸)

این سند، سنگ بنای مجازات فردی برای جنایات جنگی است:

ماده ۸(۲)(ب)(۹): ارتکاب حمله عمدی به ساختمان‌ها، تاسیسات، وسایل و واحدهای پزشکی که تحت حفاظت کنوانسیون‌های ژنو هستند، به‌طور صریح جنایت جنگی شناخته شده است.

اصول حقوق بین‌الملل عرفی

بر اساس بررسی‌های کمیته بین‌المللی صلیب سرخ (۲۰۰۵) ، رعایت حرمت مراکز درمانی و پرسنل پزشکی، یک قانون عرفی بین‌المللی است که بر تمام طرفین هرگونه درگیری (داخلی یا بین‌المللی) بار می‌شود.

دادگاه کیفری بین‌المللی (ICC)

صلاحیت : جنایات جنگی، جنایات علیه بشریت، نسل‌کشی

مکان : لاهه، هلند

نحوه طرح : ارجاع دولت عضو، ارجاع شورای امنیت، گزارش‌دهی دولت غیرعضو |

استناد : ماده ۱۲(۳) اساسنامه روم برای پذیرش صلاحیت موردی

دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ)

صلاحیت : اختلافات بین دولت‌ها

مکان :لاهه، هلند

اقدامات: طرح دعوا، درخواست اقدامات موقت، صدور حکم قطعی

الزام : حاکمیت کشورها در اجرای حکم

دادگاه های ملی با صلاحیت جهانی

آلمان مواد ۱ تا ۱۳ قانون حقوق بین‌الملل پرونده‌های جنایات سوریه

فرانسه کد قضایی کیفری (پرونده‌های جنایات جنگی )

اسپانیا ، قانون عدالت جهانی ( پرونده پینوشه )

کانادا قانون جنایات و حقوق بشر ، پرونده‌های جنایات داخلی

هیئت‌های حقیقت‌یاب مستقل

شورای حقوق بشر ، تشکیل هیئت‌های تحقیق و نظارت

دفتر حقوق بشر ، ثبت و گزارش نقض‌ها

هیئت‌های ویژه ، بررسی موردی و صدور توصیه‌ها

راهکارهای قضایی

مسیر اقدام در ICC

مرحله اول: آماده‌سازی

جمع‌آوری و سازماندهی تمامی مستندات

تهیه لیست کامل کشته‌شدگان و زخمی‌شدگان

ثبت شهادت‌نامه‌های رسمی شاهدان

مرحله دوم: تهیه لایحه

تدوین گزارش حقوقی تخصصی

پیوست مدارک به صورت منظم و شماره‌گذاری شده

تأییدیه از نهادهای معتبر داخلی

مرحله سوم: ارسال به دادستانی ICC

ارسال الکترونیک به otp@icc-cpi.int

ارسال فیزیکی به دفتر دادستانی در لاهه

پیگیری دریافت رسید رسمی

مرحله چهارم: پیگیری و تعامل

پاسخ به درخواست‌های دادستانی

همکاری در فرآیندهای تحقیقاتی

حضور در جلسات شنیدن ادله

مسیر اقدام در ICJ

مرحله اول: ارزیابی صلاحیت

بررسی معاهدات دوجانبه یا چندجانبه

بررسی پذیرش صلاحیت داوطلبانه

بررسی امکان ارجاع از طریق شورای امنیت

مرحله دوم: تنظیم دادخواست

تدوین درخواست رسمی با استناد به کنوانسیون‌ها

تعیین خواسته‌های مشخص (جبران خسارت، توقف حمله)

تأییدیه از مقامات عالی کشور

مرحله سوم: ارسال و پیگیری

ارسال به registry@icj-cij.org

درخواست صدور حکم فوری

هماهنگی برای جلسات دادرسی

راهکارهای غیرقضایی و دیپلماتیک

اجماع‌سازی بین‌المللی

نهاد بین‌المللی

سازمان همکاری‌های اسلامی :صدور بیانیه مشترک ، دعوت از کشورهای عضو برای هم‌سویی

جنبش عدم تعهد: حمایت سیاسی استفاده از ظرفیت ۱۲۰ کشور عضو

اتحادیه اروپا : صدور قطعنامه ، درخواست تحریم‌های هدفمند

اتحادیه آفریقا : اجماع منطقه‌ای ، ارسال هیئت عالی رتبه

انجمن جهانی وکلا (IBA) : گزارش تخصصی حقوقی , اعزام هیئت حقوقی

فشار رسانه‌ای و افکار عمومی:

آماده‌سازی محتوای رسانه‌ای:

ترجمه لایحه به ۳ زبان (انگلیسی، فرانسوی، عربی)

تولید محتوای تصویری و ویدیویی

طراحی کمپین هشتگ‌های جهانی

انتشار هدفمند:

انتشار در رسانه‌های بین‌المللی معتبر

هماهنگی با خبرنگاران مستقل

استفاده از پلتفرم‌های اجتماعی

پیگیری مستمر:

برگزاری جلسات مطبوعاتی بین‌المللی

انتشار گزارش‌های ماهانه

حفظ پیگیری رسانه‌ای تا رسیدن به نتیجه

حمله به مراکز درمانی و بیماران، نقضی است که فراتر از قوانین نوشته‌شده، زخمی بر وجدان بیدار بشریت است. این سند، تنها یک متن حقوقی نیست؛ بلکه فریاد بی‌صدایان در محکمه عدالت جهانی است.

حمله به مراکز درمانی، جنایت جنگی است و هرگز نمی‌تواند با استدلال نظامی توجیه شود.

کلیه مقامات درگیر در تصمیم‌گیری و اجرای حمله ، اعم از سیاسی، نظامی و فرماندهی، به‌طور فردی و دولتی مسئول هستند.

حق جبران خسارت ، اعم از مادی، معنوی و اخلاقی، برای بازماندگان شهیدان و مجروحین، حقی مسلم و غیرقابل‌انتقال است.

سکوت جامعه بین‌الملل در برابر این جنایت ، مسئولیتی در پیشگاه تاریخ ایجاد می‌کند.