«جانشین»؛ تلاشی جدی برای بازسازی شرایط جنگ

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، فیلم سینمایی «جانشین» که در چهل ‌و چهارمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمده، از نظر فنی و تکنیکی یکی از فیلم‌های خوب این دوره از جشنواره بود که در نهایت آن را از نظر زبان سینمایی حرفه‌ای به بار آورده بود. زبانی که در آن فیلم‌برداری و تدوین نقش محوری در شکل‌گیری معنا و پیشبرد روایت ایفا می‌کنند.

در بخش فیلم‌برداری، مهدی شامحمدی، عملکرد خوبی نداشته شاید بتوان گفت نقطه ضعف فیلم فیلمبرداری آن است. حرکت‌های ناگهانی دوربین به خصوص در صحنه‌های جنگی و لرزش‌های بی موردی که روی پرده برای مخاطب ناراحت‌کننده است و گاهی آزار دهنده.

تدوین، نقطه اتکای اصلی فیلم است. ریتم روایت نه شتاب‌زده است و نه کند؛ بلکه متناسب با تنش درونی صحنه‌ها تنظیم شده است. برش‌ها اغلب بار روانی دارند و گاه حذف یک واکنش یا تأخیر در قطع نما، بیش از هر دیالوگی معنا تولید می‌کند. تدوین در اینجا نقش توضیح‌دهنده ندارد؛ بلکه فضایی برای تفکر ایجاد می‌کند و تماشاگر را یک گام جلوتر از روایت نگه می‌دارد.

هماهنگی میان فیلم‌برداری و تدوین، از نقاط قوت برجسته «جانشین» است. نماها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که در فرآیند مونتاژ قابلیت ترکیب و امتداد داشته باشند. این هم‌نشینی، باعث می‌شود انسجام فرمی فیلم حفظ شود و تعلیق نه از اغراق، بلکه از نظم روایی و اقتصاد تصویری به‌دست آید. در مجموع، جذابیت «جانشین» در زرق ‌و برق بصری یا شلوغی تکنیکی خلاصه نمی‌شود. قدرت فیلم در خویشتنداری فرمی آن است؛ در اعتمادی که به تصویر، سکوت و ریتم دارد. «جانشین» یادآوری می‌کند که سینما هنوز می‌تواند با ابزارهای کلاسیک خود، بدون هیاهو، تماشاگر را درگیر کند و تا پایان با خود همراه نگه دارد.

فیلم سینمایی جانشین بیش از آن‌که صرفاً روایتی از جنگ ارائه دهد، تلاشی جدی برای بازسازی شرایط جنگ است؛ تلاشی که در سینمای امروز ایران ساده و کم‌هزینه نیست. «جانشین» به‌جای آن‌که جنگ را به یک پس‌ زمینه داستانی تقلیل دهد، آن را به زیست‌ جهان شخصیت‌ها تبدیل می‌کند؛ جهانی که هر تصمیم فنی در فیلم‌برداری و تدوین، مستقیماً بر باورپذیری آن اثر می‌گذارد.

البته فیلم‌برداری شبانه در این فیلم،کار دشواری است. نورپردازی‌ها اغلب حداقلی‌اند و از اغراق‌های رایج پرهیز می‌شود. تاریکی در «جانشین» تزئینی نیست؛ بخشی از روایت است. دوربین در شب، به‌جای نمایش همه‌چیز، انتخاب می‌کند چه چیزی دیده شود و چه چیزی پنهان بماند؛ رویکردی که به تعلیق روانی صحنه‌ها عمق می‌دهد و تماشاگر را در موقعیتی مشابه شخصیت‌ها قرار می‌دهد.

سکانس‌های فیلم‌برداری در آب نیز از دشوارترین بخش‌های تولید محسوب می‌شوند؛ جایی که کنترل دوربین، بازیگر و ریتم صحنه به‌مراتب پیچیده‌تر است. «جانشین» در این بخش‌ها صرفاً به نمایش مهارت تکنیکی بسنده نمی‌کند، بلکه از این موقعیت‌ها برای تشدید بار دراماتیک روایت بهره می‌برد. آب در این فیلم، هم عنصر بصری است و هم مانعی روایی که شخصیت‌ها باید از آن عبور کنند.

در نهایت، آنچه «جانشین» را از بسیاری آثار مشابه متمایز می‌کند، هماهنگی میان فیلم‌برداری، جلوه‌های ویژه و تدوین است. تدوین اجازه می‌دهد تصویر نفس بکشد و تأثیر خود را تحمیل نکند. ریتم صحنه‌ها نه شتاب‌زده است و نه کند؛ متناسب با فشار روانی موقعیت‌ها تنظیم شده و از تبدیل جنگ به نمایش پرهیاهو پرهیز می‌کند.

«جانشین» نشان می‌دهد که سینمای جنگ در ایران، اگر به تصویر اعتماد کند و از مسیر بازسازی تجربه، نه صرفاً بازگویی آن حرکت کند، همچنان می‌تواند به اهدافی دست یابد که هم از نظر فنی قابل اتکا باشند و هم از نظر هنری ارزشمند. این فیلم جنگ را تعریف نمی‌کند؛ شرایط آن را زندگی می‌کند و همین، مهم‌ترین دستاورد «جانشین» است.

انتهای پیام/