رمزگشایی از سواد فراعنه مصر

کاملاً مشخص است که تنها حدود یک درصد از مصریان باستان هنر دشوار خواندن و نوشتن هیروگلیف را فرا می‌گرفتند.

مجله اینترنتی باستان شناس :  اما اطلاعات کمی در مورد آموزش فرزندان سلطنتی و اینکه چه تعداد از حاکمان قدرتمند مصر این مهارت مهم را آموخته‌اند، وجود داشت. در سال ۲۰۱۴، محققانی از دانشگاه آدام میکیویچ در لهستان، متون باستانی را برای یافتن سرنخ‌هایی در مورد سواد حاکمان سلسله‌های مصر بررسی کردند و به نکات قابل توجهی دست یافتند.

رمزگشایی از اسکریپت‌ها

معروف‌ترین خط مصریان باستان، خط هیروگلیف است . با این حال، در طول سه هزار سال تمدن مصر باستان، حداقل سه خط دیگر – هیراتیک، دموتیک و بعدها قبطی – برای اهداف مختلف مورد استفاده قرار می‌گرفتند. با استفاده از این خطوط، کاتبان توانستند باورها، تاریخ و ایده‌های مصر باستان را در دیوارهای معابد و مقبره‌ها و روی طومارهای پاپیروس حفظ کنند .

فیلیپ تاترکا، مصرشناس و دانشجوی دکترا در موسسه ماقبل تاریخ در دانشگاه آدام میکیویچ در زمان انجام این مطالعه، گفت: «مصریان باستان برای اسناد اداری و متون ادبی عمدتاً از خط هیراتیک استفاده می‌کردند، که نوعی خط ساده‌شده از زمان پادشاهی قدیم، زمان سازندگان اهرام در هزاره سوم پیش از میلاد، بود. در اواسط هزاره اول پیش از میلاد، خط دموتیک حتی ساده‌تر نیز ظاهر شد. »

نوشتن در مصر باستان – چه هیروگلیف و چه هیراتیک – برای اولین بار در اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد، در اواخر دوره پیش از سلسله مصر، پدیدار شد. مصریان هیروگلیف‌های خود را «کلمات خدا» می‌نامیدند و استفاده از آنها را برای اهداف والا، مانند ارتباط با خدایان و ارواح مردگان از طریق متون تشییع جنازه، اختصاص می‌دادند. هر کلمه هیروگلیف هم نمایانگر یک شیء خاص بود و هم جوهره آن شیء را مجسم می‌کرد و آن را به عنوان ساخته الهی و متعلق به کیهان بزرگتر می‌دانست.

در دوران پادشاهی کهن (۲۶۰۰ تا ۲۲۰۰ پیش از میلاد)، آثار ادبی شامل متون مربوط به مراسم تدفین، رسائل و نامه‌ها، سرودها و اشعار و متون زندگینامه‌ای یادبودی بودند که شرح حال مقامات برجسته اداری را بازگو می‌کردند. تا اوایل پادشاهی میانه (۲۱۰۰ تا ۱۷۰۰ پیش از میلاد) ادبیات روایی مصری ایجاد نشد. اعتقاد بر این است که این امر نتیجه ظهور طبقه روشنفکر کاتبان و دسترسی عمومی به مطالب نوشتاری بوده است. با این حال، نرخ کلی سواد هنوز تنها حدود یک درصد از کل جمعیت بود. بنابراین، خلق ادبیات یک فعالیت نخبگان بود که در انحصار طبقه کاتب وابسته به ادارات دولتی و دربار سلطنتی فرعون حاکم قرار داشت.

به گفته آقای تاترکا، شواهد نشان می‌دهد که به کودکان سلطنتی مصر خط سلسله مراتبی، که شکلی ساده و پیوسته از هیروگلیف مصری است، آموزش داده می‌شد، در حالی که هیروگلیف‌های کلاسیک احتمالاً برای کودکانی که وارد عرصه کاهنی می‌شدند و برای وارث آینده تاج و تخت محفوظ بود.

آقای تاترکا گفت: «منابع نسبتاً متاخر نشان می‌دهند که حتی یکی از اولین حاکمان مصر – آها – مهارت نوشتن را به خوبی آموخته است. اعتقاد بر این است که او نویسنده چند معاهده پزشکی بوده است، اگرچه اعتبار این گزارش البته قابل بحث است.» 

این محقق اشارات متعددی به مهارت‌های نوشتاری فرعون در متون اهرام پیدا کرده است و شواهد باستان‌شناسی، مانند ابزارهای نوشتاری که ردپای استفاده از آنها در مقبره توت‌عنخ‌آمون یافت شده است ، این باور را که حاکمان سلطنتی باسواد بوده‌اند، بیشتر تأیید می‌کند.

آقای تاترکا گفت: «مشهورترین متن مصری که از سواد سلطنتی صحبت می‌کند، پیشگویی نفرتی است. این داستانی درباره اولین پادشاه سلسله چهارم – اسنفرو – است. در این داستان، حاکم سخنان نفرتی – مرد خردمندی از شرق – را بر روی پاپیروس می‌نویسد. اگرچه این داستان را نمی‌توان به عنوان مدرکی دال بر سواد خود اسنفرو در نظر گرفت، زیرا هزار سال پس از سلطنت او نوشته شده است، اما به وضوح نشان می‌دهد که حداقل در زمان سلسله دوازدهم، مصریان می‌توانستند چنین وضعیتی را تصور کنند.» 

این محقق توضیح داد که دانش هیروگلیف برای انجام وظایف سلطنتی فرعون، که شامل آیین‌های مذهبی بود و طی آن حاکم متون مقدس را تلاوت می‌کرد، ضروری بود. حاکم تنها واسطه بین خدایان و انسان‌ها بود و اغلب با خدای توث، مخترع هیروگلیف، یکی دانسته می‌شد. 

اگرچه ممکن است به عنوان یک نتیجه‌گیری بدیهی به نظر برسد که نخبگان با خط هیروگلیف آشنایی داشتند، اما این موضوع در مورد تمدن‌های دیگر صادق نبود. به گفته تاترکا، اکثر خاندان سلطنتی بین‌النهرین تسلطی بر خط میخی نداشتند، که ممکن است به این دلیل بوده باشد که تسلط بر آن بسیار دشوارتر بوده است.