حوزه باید معمار تمدن اسلامی و پاسخگوی تحولات شتابان معرفتی باشد

به گزارش خبرنگار مهر، آیت الله علیرضا اعرافی ظهر شنبه در مراسم معرفی و تجلیل از برگزیدگان بیست‌وهفتمین همایش کتاب سال حوزه و نهمین جشنواره مقالات علمی حوزه که در سالن همایش مدرسه امام کاظم(ع) قم برگزار شد، با اشاره به محور پنجم بیانیه حوزه پیشرو و سرآمد اظهار کرد: در این سند راهبردی بر نوآوری‌های تمدنی در چارچوب اسلام تأکید شده و حوزه علمیه موظف است اضلاع اصلی و فرعی تمدن اسلامی را طراحی و تبیین کند؛ این مأموریتی بزرگ، تاریخی و تمدنی است که بر دوش حوزه نهاده شده است.

وی با بیان اینکه کتاب سال حوزه بازتابی از تلاش‌های پژوهشی حوزویان است، افزود: این رویداد علمی آیینه‌ای از تحقیقات انجام‌شده در حوزه به شمار می‌آید، هرچند همه ظرفیت‌های علمی حوزه را به نمایش نمی‌گذارد؛ چراکه در درس‌های خارج و حلقه‌های علمی نیز پژوهش‌های ارزشمندی شکل می‌گیرد که باید برای عرضه منسجم آن‌ها تدبیر شود.

مدیر حوزه‌های علمیه در بخش دیگری از سخنان خود با گرامیداشت یاد و نام آیت‌الله سید محمدباقر صدر گفت: این متفکر بزرگ در ۴۷ سالگی به شهادت رسید، اما دامنه نفوذ علمی او به اندازه‌ای گسترده است که در بسیاری از مباحث و دروس حوزوی ردپای اندیشه‌اش دیده می‌شود. وی نابغه‌ای کم‌نظیر بود که در جوانی اثری ماندگار در اندیشه اسلامی پدید آورد و با آن، تحولی جدی در معادلات فکری جهان اسلام ایجاد کرد.

اعرافی افزود: شهید صدر با تکیه بر منابع اصیل اسلامی، برای صیانت از اسلام در برابر جریان‌های انحرافی نوآوری‌های مهمی سامان داد. نورانیتی که از اندیشه و مجاهدت او بر فضای فکری اسلام تابید، همچنان الهام‌بخش طلاب و پژوهشگران است و می‌تواند راهنمای مواجهه عالمانه با چالش‌های نوپدید باشد.

وی با اشاره به پیوند عمیق این متفکر شهید با انقلاب اسلامی تصریح کرد: شهید صدر می‌توانست خود را از گفتمان انقلاب اسلامی جدا کند و در حاشیه بماند، اما همه توان علمی و نبوغ خود را در مسیر انقلاب قرار داد. او در برابر فشارهای رژیم بعث و درخواست صدام برای فاصله گرفتن از امام خمینی ایستادگی کرد و هم در عرصه نظر افق‌های نو گشود و هم در میدان عمل با مقاومت و جهاد تا مرز شهادت پیش رفت.

مدیر حوزه‌های علمیه در ادامه به تبیین شاخصه‌های روش علمی شهید صدر پرداخت و اظهار کرد: نخستین ویژگی روش او، شناخت ریشه‌ای اندیشه‌های رقیب بود. وی هرگز به مواجهه سطحی بسنده نمی‌کرد و مبانی فلسفی و اجتماعی مکاتب مقابل را به‌دقت بررسی می‌کرد. این رویکرد برای امروز حوزه نیز درس‌آموز است و ما باید بنیان‌های فکری اندیشه‌های غربی را به‌صورت عمیق بشناسیم.

وی گفت: دومین شاخصه در آثار شهید صدر، ارائه تقریری دقیق و منصفانه از دیدگاه‌های رقیب است. برای نمونه در برخی آثار خود، مکاتب اقتصادی دیگر را با تحلیل روشن و بدون تحریف عرضه می‌کند. سوم آنکه پاسخ‌های وی مستدل، منقح و مبتنی بر استدلال متقن است و چهارم اینکه او تنها به نقد بسنده نمی‌کند، بلکه نظریه‌های بدیل و جایگزین ارائه می‌دهد.

اعرافی افزود: آشنایی با گفتمان‌های بین‌المللی و عبور از فضای محدود درون‌حوزوی از دیگر ویژگی‌های این متفکر شهید بود. افزون بر آن، قدرت قلم و بیان او سبب شد آثارش تأثیری گسترده بر معادلات علمی و معرفتی بر جای بگذارد. همان‌گونه که آثار شهید صدر و نیز شهید مرتضی مطهری توانست ساختارهای فکری رایج را دگرگون سازد.

وی با تأکید بر ضرورت تداوم این مسیر از سوی نسل جوان حوزه بیان کرد: جوانان و طلاب باید با رویکردی فعال و مبتکرانه در میدان اندیشه حضور یابند و به شبهات پاسخ دهند. این همان رویکرد تهاجمی و پیش‌دستانه‌ای است که در بیانات رهبر معظم انقلاب مورد تأکید قرار گرفته و آثار شهید صدر نمونه‌ای برجسته از آن به شمار می‌رود.

مدیر حوزه‌های علمیه با اشاره به جایگاه شهید صدر در منظومه اندیشه اسلامی تصریح کرد: پس از امام خمینی(ره) و علامه طباطبایی، باید از اندیشه شهید صدر به عنوان یکی از قله‌های تفکر اسلامی یاد کرد. همچنین از آیت‌الله فیاضی که بیش از پنج دهه از عمر خود را در عرصه تعلیم و تحقیق حوزوی سپری کرده‌اند، قدردانی می‌کنیم و توفیقات بیشتر برای ایشان مسئلت داریم.

اعرافی با قدردانی از نویسندگان و پژوهشگران شرکت‌کننده در همایش کتاب سال حوزه و جشنواره مقالات علمی گفت: تلاش‌های انجام‌شده ارزشمند است، اما در برابر تحولات پرشتاب علمی و پرسش‌های نوپدید، کافی نیست. حوزه علمیه نیازمند مجاهدتی گسترده‌تر در عرصه تحقیق و نوآوری است تا بتواند به نیازهای روز پاسخ دهد.

وی تأکید کرد: کتاب سال حوزه باید جلوه‌گاه کتاب دین و اندیشه اسلامی باشد و در عرصه‌های گوناگون علمی حضوری اثرگذار و جریان‌ساز داشته باشد. حوزه علمیه با تکیه بر میراث عالمانی چون شهید صدر و با رویکردی نوآورانه، باید نقش تاریخی خود را در طراحی و تحقق تمدن نوین اسلامی ایفا کند و مسیر تحول علمی را با قوت ادامه دهد.