کشف گنجینه سکه‌های ۲۰۰۰ ساله کوشانیان در تاجیکستان

یک کشف تصادفی در جنوب تاجیکستان، دریچه‌ای جدید به تاریخ اولیه امپراتوری کوشان گشوده است. در منطقه شهریتوس، بیش از ۱۵۰ سکه مسی مربوط به قرن اول میلادی از زیر خاک بیرون کشیده شده است که شواهد مادی نادری از مرحله شکل‌گیری حکومت کوشان در آسیای مرکزی ارائه می‌دهد.

مجله اینترنتی باستان شناس : این کشف در اوایل سال ۲۰۲۶ توسط آکادمی ملی علوم تاجیکستان، پس از انتقال گنجینه به حفاظت دولتی، اعلام شد. به گفته مقامات، سکه‌ها به طور تصادفی توسط یکی از ساکنان محلی در حین کار کشاورزی روزمره کشف شدند. در زیر خاک، یک کوزه سفالی کوچک پر از سکه‌های مسی به شدت اکسید شده قرار داشت که نزدیک به دو هزاره دست نخورده باقی مانده بودند.

پس از گزارش کشف، متخصصانی برای مستندسازی زمینه و ایمن‌سازی یافته به شهرتوس اعزام شدند. این گنجینه متعاقباً برای مطالعه، حفاظت و نگهداری طولانی‌مدت به آکادمی منتقل شد.

سکه های مرتبط با کوشان پادشاه ویما تکتو

اهمیت سکه‌شناسی این گنجینه به سرعت آشکار شد. پروفسور عبدالعلی شریف‌زاده، یکی از سکه‌شناسان برجسته تاجیکستان، سکه‌ها را به روزنامه‌نگاران ارائه داد و خاطرنشان کرد که اکثر آنها در زمان سلطنت ویما تکتو ضرب شده‌اند.

ویما تکتو، که اغلب تحت الشعاع جانشینش کانیشکا اول قرار داشت، در یک دوره گذار حیاتی در تاریخ کوشان، احتمالاً در اواخر قرن اول میلادی، حکومت کرد. سلطنت او نشانگر تثبیت قدرت کوشان پس از گسترش قبایل یوئه‌ژی به باکتریا و شمال هند بود. سکه‌های منسوب به ویما تکتو به ویژه برای مورخان ارزشمند هستند، زیرا به ایجاد گاهشماری، اقتدار سیاسی و سیاست پولی اوایل کوشان کمک می‌کنند.

سکه‌های شهرطوس، با وجود خوردگی، ویژگی‌های تشخیصی – شمایل‌نگاری، افسانه‌ها و معیارهای وزن – را حفظ کرده‌اند که آنها را قاطعانه در این مرحله اولیه امپراتوری قرار می‌دهد. وجود آنها در جنوب تاجیکستان، نقش این منطقه را به عنوان یک منطقه اقتصادی و اداری فعال در زمان کوشان برجسته می‌کند.

مرمت و مطالعه علمی در حال انجام است

در حال حاضر، کار مرمت توسط رستم بورخانوف و منوچهر رحمانوف، مرمتگران موسسه تاریخ، باستان‌شناسی و قوم‌نگاری وابسته به آکادمی، در حال انجام است. این فرآیند شامل تمیزکاری دقیق، تثبیت سطوح مسی و مستندسازی هر نمونه قبل از تجزیه و تحلیل بیشتر است.

انتظار می‌رود پس از مرمت، این سکه‌ها داده‌هایی در مورد شیوه‌های ضرب سکه، الگوهای گردش پول و شبکه‌های تجارت منطقه‌ای ارائه دهند. ارزیابی‌های اولیه نشان می‌دهد که این گنجینه عمداً – احتمالاً در جریان بی‌ثباتی یا ناآرامی‌های محلی – دفن شده است و نه یک گم شدن تصادفی.

پادشاهی کوشان و ابرقدرت فراموش‌شده آسیای مرکزی

امپراتوری کوشان یکی از قدرت‌های بزرگ جهان باستان بود که قلمرویی را کنترل می‌کرد که از ازبکستان و تاجیکستان امروزی تا افغانستان و تا اعماق شمال هند امتداد داشت. کوشان‌ها که در قلب جاده ابریشم قرار داشتند، تجارت راه دور بین روم، پارت، چین و آسیای جنوبی را تسهیل می‌کردند.

تحت حکومت حاکمانی مانند ویما تاکتو، امپراتوری یک سیستم پولی پیچیده ایجاد کرد که تصاویر هلنیستی، نمادهای مذهبی ایرانی و ایدئولوژی نوظهور امپراتوری را در هم می‌آمیخت. سکه‌های مسی، مانند آنچه در شهریتاس یافت می‌شود، نقش حیاتی در معاملات روزمره، مالیات و تدارکات نظامی ایفا می‌کردند.

این کشف اهمیت تاجیکستان را در این امپراتوری فرامنطقه‌ای تقویت می‌کند و به محققان یادآوری می‌کند که آسیای مرکزی صرفاً کریدوری بین تمدن‌ها نبوده، بلکه مرکز پویایی از حیات سیاسی و اقتصادی بوده است.

یافته‌ای با اهمیت منطقه‌ای و جهانی

با ادامه مرمت، محققان پیش‌بینی می‌کنند که گنجینه شهرتوس به بحث‌های گسترده‌تری در مورد گاهشماری کوشان، تشکیل دولت و مدیریت منطقه‌ای کمک خواهد کرد. هر سکه، قطعه‌ای را به یک پازل تاریخی بزرگتر اضافه می‌کند – پازلی که جوامع محلی در جنوب تاجیکستان را به شبکه‌های وسیع امپراتوری اوایل هزاره اول متصل می‌کند.

این یافته، فراتر از آنکه صرفاً یک کوزه‌ی مدفون از سکه‌ها باشد، مدرکی ملموس از یک امپراتوری در اوج شکل‌گیری خود و پادشاهی به نام ویما تکتو است که دوران سلطنتش به پایه‌گذاری پایه‌های قدرت کوشان در سراسر آسیای مرکزی و فراتر از آن کمک کرد.